وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ ؟ » و در بعضى روايات آمده كه چون حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله و امير المؤمنين عليه السّلام را كارى صعب روميداد متوجه به نماز ميشدند و اين آيت را ميخواندند . و ازين أحاديث معلوم مىشود كه مراد از صلاة درين آيت أعم از نماز پنج گانه است و شامل آن و غير آنست . وَ إِنَّها و بدرستى كه صلاة چنانچه روايت على بن ابراهيم صريح بر آنست ، يا بدرستى كه استعانت بصبر و صلاة لَكَبِيرَةٌ هر آينه بزرگ و دشوار است مر جميع مكلفين را إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ مگر بر خائفين از عذاب اللَّه را كه بر اينها موجب راحت است . حضرت رسالت پناه وقتى كه أداء نماز نزديك ميشد ميفرمود : « أرحنا يا بلال » و همچنين آن حضرت ميفرمود : « جعلت قرة عينى فى الصلاة » الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ آن خاشعين كه بيقين ميدانند كه ايشان ملاقات كننده‌اند مر ثواب پروردگار خود را . و فى كتاب التوحيد عن على عليه السّلام « الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ ، يعنى انهم يوقنون أنهم يبعثون و يحشرون و يحاسبون و يجزون بالثواب و العقاب ، و الظن هاهنا اليقين » على بن ابراهيم روايت كرده كه ظن در كتاب خداى تعالى بر دو وجه است : ظن يقين و ظن شك ، و مراد در اينموضع ظن يقين است . و در مصحف عبد اللَّه بن مسعود بدل يظنون « يعلمون » است . و از حديث كتاب توحيد معلوم شد كه مراد از ملاقات رب ملاقات ثواب اخرويست . و جمعى از اشاعره به اين نوع آيات استدلال برؤيت اللَّه تعالى در آخرت كرده‌اند و اين آيت چنانچه مذكور شد دلالت بر اين مطلب ندارد و حق تعالى در وصف منافقين فرموده : « 1 » « فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِي قُلُوبِهِمْ إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ » و مخفى نيست كه منافقان از رؤيت الهى محرومند و اعتقاد اشاعره نيز اينست كه مرتبهء رؤيت را در نمييابد مگر خواص مؤمنين . وَ أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ و اينكه ايشان بسوى پروردگار خود رجوع

--> ( 1 ) سورهء توبه ، آيهء 78 .