و فرمودهء او : ( وَ إِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ ) « 1 » . 15 - وصفت : « رحمت » در آيات بسيار . و علما گفته‌اند : هر صفتى كه حقيقتش بر خداوند محال است به لازمش بايد تفسير گردد ، امام فخر الدين گويد : تمام عوارض نفسانى - منظورم رحمت و فرح و خوشحالى و خشم و حيا و مكر و استهزاء مىباشد - آغاز و فرجامهايى دارند ، مثال آن خشم است كه أوّل آن جوش آمدن خون قلب است و آخر آن ارادهء ضرر زدن به مغضوب عليه ، پس لفظ غضب دربارهء خداوند بر اوّل آن يعنى جوشش خون قلب حمل نمىگردد ، بلكه بر غرض آن كه ضرر رساندن است اطلاق مىشود ، و همچنين حيا كه آغاز آن شكستى است كه در نفس حاصل مىشود ، و آخر آن ترك فعل است ، پس لفظ حيا در حقّ خداوند بر ترك فعل حمل مىگردد نه بر شكستن نفس . پايان گفتار رازى . و حسين بن فضل گفته : تعجّب از ناحيهء خداوند انكار و بزرگ شمردن شىء است . جنيد دربارهء فرمودهء خداوند : ( وَ إِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ ) گفته : خداوند از چيزى تعجب نمىكند ، ولى با فرستادهء خود موافقت كرده كه فرموده : ( و اگر تعجب مىكنى پس تعجب‌انگيز است گفتهء آنها ) يعنى : همين‌طور است كه مىگويى . 16 - لفظ : « عند » در فرمودهء خداى تعالى : ( عِنْدَ رَبِّكَ ) « 2 » ، ( مِنْ عِنْدِهِ ) « 3 » ، و معنى اين دو اشاره به تمكين و نزديكى [ به خداوند ] و رفعت مىباشد . 17 - و ازاين‌گونه است فرمودهء خداوند : ( وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ ) « 4 » يعنى به علم خويش با شماست ، و فرمودهء خداوند : ( وَ هُوَ اللَّهُ فِي السَّماواتِ وَ فِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ ) « 5 » . بيهقى گفته : أصح آن است كه معنى آن چنين مىباشد كه او است پرستيده شده در آسمانها و در زمين ، مانند فرمودهء او : ( وَ هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلهٌ ) « 6 » . و اشعرى گفته : ظرف متعلق به : « يعلم » مىباشد كه يعنى : داناست آنچه در

--> ( 1 ) . رعد ، 5 ( 2 ) . اعراف ، 206 ( 3 ) . مائدة ، 52 ( 4 ) . حديد ، 4 ( 5 ) . أنعام ، 3 ( 6 ) . زخرف ، 84