معين الدين فراهى هروى ( ملا مسكين )
776
تفسير حدائق الحقائق ( قسمت سوره يوسف )
اختيار كرد و محنت حبس را بر شهوت نفس برگزيد « و قيل هو ملك النّبوّة » كه در هيجده سالگى به اين دولت عظمى فايز آمد « و قيل هو ملك الاخوّة » يعنى بر برادران فايق آمد و بر ايشان استيلا يافته همه در پيش وى به ذلّت سؤال بر قدم نياز ايستادند و وى با ايشان در مقام كرم بجود و نوال استقبال نمود « و قيل هو الملك الجود » كه در زمان وى هيچكس از وى سخىتر نبود و در ايّام قحط چندان كرم وجود نمود كه از حدّ و عدّ بيرون بود « و قيل هو ملك الشّفقة » و آن چنان بود كه با وجود ثروت و غنا در ايّام قحط و غلا پيوسته گرسنه بودى تا مبادا كه از حال گرسنگان غافل ماندى « و قيل هو الملك العدل ؟ » كه ميان غريب و مقيم و مجاور و مسافر در سال قحط تسويه رعايت فرمودى و اقارب و عشاير را بر ابا عدو اجانب ترجيح ننمودى « و قيل هو ملك الوصال » كه بعد از مفارقت ، راز مواصلت تمام دست داد كه پس از هشتاد سال باقارب خويش انضمام پذيرفت ، چنان كه يك كس از خويشان وى كم نگشته بود « و قيل هو ملك السّئوال » كه از حقّ تعالى وفات بر اسلام مسئلت نمود كه هيچكس از وراى وى به اين سؤال اقدام ننموده بود . بعد از آنكه ذكر نعمت ملك كه منعم حقيقى بود انعام فرموده بود بتقديم رسانيد ، بيان نعمت ديگر مىفرمايد : « وَ عَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ » . بعضى گويند مراد از تأويل احاديث تفسير كتب منزله است بر انبيا و بعضى گويند مراد تعبير خواب است چنان كه سابقا مبيّن گشت و امام رازى مىفرمايد كه مراتب موجودات سه است يا مؤثريست كه اصلا متأثر نگردد و آن حضرت اللّه تعالى جلّ جلاله است يا متأثّريست كه هرگز فائز نشود و آن عبارتست از عالم اجساد كه همهء آنها قابل تشكيل و تصويرند و بصفات مختلفه و اعراض متضادّه متصف و ليكن بههيچوجه در هيچ چيز تأثير نتوانند نمود و قسمى ديگر است كه من وجهى