الملا فتح الله الكاشاني
85
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى )
اعراض نموده با يكديگر گفتند كه محمد همه خدايان را يكى كرد مقارن اينحال جبرئيل آمد و آيه آورد كه كفار از روى تعجب مىگويند كه . أَ جَعَلَ الْآلِهَةَ آيا گردانيد محمد از براى ما خدايان را إِلهاً واحِداً خداى يكتا و يگانه إِنَّ هذا بدرستى كه قول محمد در اين باب كه يگانگى خداست لَشَيْءٌ عُجابٌ هر آينه چيزيست نيك تعجب آورنده است چه سيصد و شصت خدا كه ما داريم كار يك شهر مكه راست نميتوانند كرد يك خدا چگونه كار جميع عالم را سازد . وَ انْطَلَقَ الْمَلَأُ و بشتاب روان شدند از مجلس ابى طالب جماعتى كه مِنْهُمْ از رؤساى قريش و اشراف بودند و با يكديگر ميگفتند أَنِ امْشُوا آنكه برويد وَ اصْبِرُوا و شكيبائى ورزيد عَلى آلِهَتِكُمْ بر پرستش خدايان خود ثابت قدم باشيد بر تحمل مشاق آن إِنَّ هذا بدرستيكه اين امر يعنى مخالفة محمد بما و زياد شدن اصحاب او لَشَيْءٌ هر آينه چيزيست يعنى حادثهايست از حوادث و نوايب روزگار يُرادُ كه خواسته شده است بما يعنى اراده دهر آن است كه بر ما واقع شود پس از وقوع آن چاره نيست و دفع آن ممكن نه . ما سَمِعْنا بِهذا نشنيديم اينكه او ميگويد از وحدانيت خداى و نبودن شريكان او يعنى اوثان كه خلايق آن را مىپرستند فِي الْمِلَّةِ الْآخِرَةِ در ملاء بازپسين يعنى كيش عيسى كه آخرين ملتهاست چه نصارى بر تثليث قايلند نه بر توحيد إِنْ هذا نيست اين توحيد كه محمد ميگويد إِلَّا اخْتِلاقٌ مگر بر بافتنى از نزد خود يعنى آنكذبيست كه خود بر بافته است چون اشراف قريش خود را اشرف از پيغمبر ميدانستند از اينجهت انكار اختصاص قرآن و نبوت به حضرت رسالت كرده گفتند . أَ أُنْزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ آيا فرو فرستاده شد بر محمد قرآن مِنْ بَيْنِنا از ميان جماعت ما يعنى چون او در شرف و رياست از مادونست پس چرا وحى به او مخصوص باشد حق تعالى ميفرمايد بَلْ نه آنچنان استكه ايشان ميگويند يعنى اينكه ميگويند كه قرآن بر بافته محمد است مخالف اعتقاد ايشان است و محض تقليد و حسد هُمْ فِي شَكٍّ ايشان در گمانند و متردد مِنْ ذِكْرِي از وحى من كه قرآن است بَلْ نه آن چنان است كه بدلايل و حجج شك از ايشان زايل شود لَمَّا يَذُوقُوا هنوز نچشيدهاند عَذابِ عذاب و عقاب ما را يعنى هرگاه كه عذاب مرا مشاهده كنند بىشك و شبهه حسد از ايشان زايل شود و ملجا شوند بتصديق آنهنگام فايده بر آن مترتب نشود بعد از آن از انكار اختصاص ايشان جواب داده ميفرمايد . أَمْ عِنْدَهُمْ آيا نزد ايشانست خَزائِنُ رَحْمَةِ رَبِّكَ خزينهاى رحمت و نعمت پروردگار تو الْعَزِيزِ