الملا فتح الله الكاشاني
331
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى )
شعار خود ساخته قبول آن نمودند وَ أَلْزَمَهُمْ و لازم گردانيد يعنى ثابت ساخت مؤمنان را خداى تعالى كَلِمَةَ التَّقْوى سخنى كه سبب پرهيزكاريست از طغيان و عدوان و اساس دورى از آن مراد كلمه شهادتست يا بسم اللّه الرحمن الرحيم كه اهل مكه نگذاشتند كه در عنوان نامه بنويسند و يا محمد رسول اللّه و يا كلمهء وفا بعهد و مقوى قول اولست آنكه از امير المؤمنين معنى كلمهء تقوى پرسيدند فرمود كه هى لا إله الا اللّه و اللّه اكبر وَ كانُوا و هستند مؤمنان أَحَقَّ بِها سزاوارتر از آن بر مشركان وَ أَهْلَها و اهل آن اولى به آن يعنى ايشانند كه استحقاق و اهليت اين كلمه دارند نه غير ايشان بلكه احقاند بنزول سكينه و مستاهل آن وَ كانَ اللَّهُ و هست خداى بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيماً به همه چيز دانا و از آن جمله علم اوست ببواطن سراير آدميان و لهذا ذم مشركان نموده به حميت و مدح مؤمنان يا انزال سكينه و لزوم كلمه كه قبل از اين گذشت كه رسول پيش از آنكه بحديبيه رود در واقعه ديد كه او با اصحاب بامنيت تمام و جمعيت مالا كلام در مكه داخل شده و حلق و تقصير نموده صورت واقعه را باصحاب بازگفت ايشان شاد گشتند و تصور كردند كه تعبير اين واقعه امسال بفعل خواهد آمد چون از حديبيه مراجعه كرد عبد اللّه بن ابى و عبد اللّه بن نفيل و رفاء بن حارث گفتند به خدا سوگند كه ما حلق و تقصير نكرديم و مسجد الحرام را مشاهده ننموديم پس چگونه خواب پيغمبر راست باشد حضرت چون اين بشنيد فرمود كه من نگفتم امسال اين صورة متحقق شود حق تعالى اينجا به جهت تصديق واقعهء پيغمبر و وقوع تعبير آن در آينده آيه فرستاد كه . لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ هر آينه راست گردانيد خداى تعالى رَسُولَهُ الرُّؤْيا فرستاده خود را آنچه ديده بود در خواب او را متحقق ساخت بِالْحَقِّ در حالتى كه آن متلبس بود بكردارى درست يعنى بغرضى صحيح و حكمتى بليغ چه در آن ابتلا بود ميان مؤمن مخلص و ميان آنكس كه در دل او بيمارى نفاق بود و بسبب آن اهل ايمان و نفاق از هم متميز شدند و يا خوابى كه مقترن بود براستى نه از اضغاث و احلام لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ بخداى سوگند كه البته در مسجدالحرام داخل شويد إِنْ شاءَ اللَّهُ اگر خواسته باشد خداى تعليق وعدهء دخول بمشيت خدايا به جهت تعليم عباد است تا در وعدههاى خود متأدب بآداب و سنن او سبحانه شده متكلم به اين كلمه شوند - چنان كه از ابن عباس نقل است كه حق تعالى آنچيزى را كه عالمست بوقوع آن معلق ساخت بكلمهء انشاء اللّه تا بندگان آنچيزى را كه علم به آن ندارند به اين كلمه معلق سازند و جبائى گفته كه چون علم خداى تعالى تعلق گرفته بود بموت و بيمارى و غيبت بعضى از ايشان دخول ايشان را مقترن به اين كلمه ساخت تا خلف وعده لازم