الملا فتح الله الكاشاني
289
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى )
ايمان را تعليم ايشان داده و حق تعالى در شان ايشان قل اوحى نازل گردانيد و در جميع اوقات نزد پيغمبر تردد ميكردند و احكام از او اخذ مينمودند و آيه دلالت صحيح دارد بر آنكه آنحضرت همچنانكه بر انس مبعوث بود بر جن نيز مبعوث بود و هيچ پيغمبرى را بر جن و انس مبعوث نساختند مگر خاتم الانبيا را پس جن با انس در صفت تكليف مشترك باشند و حكم ايشان چون حكم ماست در صواب و عقاب چه تكليف بر هر دو يكسانست و بعد از تكليف جنيان و ذكر اطاعت ايشان تنبيه ميفرمايد بر قدرت خود بر بعث بقوله . أَ وَ لَمْ يَرَوْا آيا نديدند يعنى ندانستند منكران حشر و نشر أَنَّ اللَّهَ الَّذِي آنكه خداى بقدرت كامله غالب خود خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بيافريد آسمانها و زمينها را وَ لَمْ يَعْيَ و مانده نشده و در رنج نيفتاد بِخَلْقِهِنَّ بآفريدن آنها بِقادِرٍ تواناست عَلى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتى بر آنكه زنده گرداند مردگان را چه نقص و عجز بقدرت كامله او راه ندارد خلاصهء معنى آنست كه آيا خداى كه قدرت دارد و قدرت او به اين مرتبه باشد كه جميع سماوات و ارضين را ايجاد نمايد قادر نباشد باحياى موتى بَلى آرى قادر خواهد بود بر آنچه نسبت بايجاد علويات و سفليات اهون و اسهل است پس چگونه بر آن قدرت نداشته باشد . إِنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ بدرستى كه او سبحانه بر همه چيزهاى ممكنه قَدِيرٌ تواناست پس در وعيد منكران حشر و غير آن مىفرمايد كه . وَ يَوْمَ يُعْرَضُ و ياد كن روزى كه حشر كرده شوند الَّذِينَ كَفَرُوا آنان كه نگرويدهاند بحشر و نشر و غير آن عَلَى النَّارِ بر آتش دوزخ پس ملائكه عذاب ايشان را گويند كه أَ لَيْسَ هذا آيا نيست اين عذاب بِالْحَقِّ درست و راست قالُوا بَلى و گويند آرى حق است وَ رَبِّنا و به حق پروردگار ما قالَ گويد خداى يا مالك دوزخ بايشان فَذُوقُوا الْعَذابَ پس بچشيد آن عذاب را بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ بسبب آنچه بوديد كه نميگرويديد به آن و سخن پيغمبران را باور نداشتيد در اين باب و چون كفار به جهت عناد و اصرار آنچه پيغمبر ميگفت در باب معاد و غير آن انكار ميكردند و به جهت اين غبار بسيار بر خاطر مبارك سيد مختار مىنشست و بسبب ايذا و آزار ايشان مضطرب ميگشت از اينجهت حضرت آفريدگار حبيب برگزيده خود را به ثبات قدم امر ميفرمايد كه . فَاصْبِرْ پس صبر كن اى محمد بر جفاى كفار كَما صَبَرَ چنان كه صبر كردند أُولُوا الْعَزْمِ خداوندان جد و ثبات و صبر مِنَ الرُّسُلِ از پيغمبران چه جميع پيغمبران عازم بودند بر اداى رسالت و تحمل اعباى ابلاغ