شود يعنى ملائكه از روى توبيخ با ايشان گويند كه أَيْنَ ما كُنْتُمْ كجايند آنان كه بوديد كه شما انباز ميگرفتيد ايشانرا و ميپرستيديد از روى ضلالت تُشْرِكُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ شرك مىآورديد بجز از خداى و از ايشان توقع نفع و دفع ضرر داشتيد و دعوى ميكرديد كه هؤلاء شفعاؤنا عند اللّه . قالُوا گويند آن دوزخيان كه آن شريكان ضَلُّوا عَنَّا گم شدند از ما و نمييابيم ايشانرا و اين حكايت قبل از آن باشد كه بمعبودان خود رسند و يا مراد آن باشد كه ضايع شدند از ما امداد ايشان يعنى ما از ايشان توقع مدد داشتيم و ايشان ما را در اين عذاب و نكال و عقاب بگذاشتند و هيچ نفعى بما نرساندند پس گويا كه از ما غايب‌اند و اگرچه بحسب ظاهر حاضرند بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا بلكه بر ما ظاهر گشت كه نبوديم كه خوانده باشيم مِنْ قَبْلُ پيش از اين در دنيا شَيْئاً چيزى كه مفيد باشد يعنى غرض از عبادت آنست كه از جانب معبود نفعى بما رسد و چون دانستيم كه از ايشان نفعى و دفع ضررى متصور نيست پس بر ما ظاهر گشت كه ايشان در نفس الامر هيچ نبوده‌اند و ما ايشانرا چيزى پنداشته بوديم و همچنانكه خداى تعالى مجادلان را فرو گذاشت كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكافِرِينَ همچنين فرو ميگذارد خداى جميع كافران را تا در آخرة راه نبرند به چيزى كه به آن منتفع شوند . ذلِكُمْ اين فرو گذاشتن شما را امروز بِما كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ بسبب آنست كه بوديد كه فرحناك مى بوديد و خوشحال فِي الْأَرْضِ در زمين يعنى در دنيا بِغَيْرِ الْحَقِّ بچيزيكه حق نبود از عبادت و تكذيب رسولان و عداوت و طغيان وَ بِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ و بسبب آنكه بوديد كه بسيار نشاط ميكرديد بجهة توقع مكاره و بلايا بر انبيا . ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ درآييد اى اهل شرك و طغيان بدرهاى هفتگانهء دوزخ كه براى شما منقسم شده يعنى هر طايفه بدركهء درآييد خالِدِينَ فِيها در حالتى كه جاويد باشيد در آن فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ پس بد آرامگاهيست مر گردنكشان را و طاغيان را در دركهء آخرين دوزخ كه جهنم است و چون از براى ارباب شرك و عناد ابواب جهنم مهياست . فَاصْبِرْ پس شكيبائى كن ايمحمد بر ايذاى قوم و بر طريق حق و در منهج انذار و تخويف ثابت قدم باش اگرچه مستلزم اذية و مشقة باشد إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ بدرستيكه وعدهء خدا بنصرت اوليا و و هلاك اعداد و دنيا و عقبى حَقٌّ درست و راستست بلا شبهه واقع خواهد شد فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ پس هر آينه ترا در زمان حياة بنمايم بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ برخى از آنچه وعده ميدهيم ايشانرا از عذاب عقبا پس آن جزاى آنهاست هم‌چنانكه در جنگ بدر واقع شده از قتل و اسر أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ يا اگر