الملا فتح الله الكاشاني
142
تفسير خلاصه منهج الصادقين ( خلاصة المنهج ) ( فارسى )
عرش هستند چهار ميگويند سبحانك اللهم بحمدك لك الحمد على حلمك بعد علمك و چهار ديگر ميگويند سبحانك اللهم و بحمدك لك الحمد على عفوك بعد قدرتك و در كشاف آورده كه حق تعالى جميع فرشتگان را ميفرمايد تا صبح و شام از روى اجلال و اكرام بر حملهء عرش سلام ميكنند ميسره از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رواية كرده كه پايهاى حمله عرش بر طبقهء آخر زمين قرار گرفته و سرهاى ايشان از آسمانها درگذشته و دستهاى ايشان از اطراف و نواحى بيرون رفته و در خشوع و خضوعاند و از غاية خشية سر در پيش انداختهاند و اصلا چشم به بالا نميكنند و نيز از آنحضرت منقولست كه تفكر مكنيد در عظمت پروردگار خود و ليكن تفكر كنيد در آنچه آفريده از اصناف ملائكه پس بتحقيق كه اسرافيل كه يكى از فرشتگانست گوشهء از گوشههاى عرش بر دوش اوست و هر دو قدم او در زمين هفتم قرار گرفته و سر او از هفت آسمان بيرون رفته و به جهت عظمت و جلال حق سبحانه بر وجهى خود را حقير ميسازد و فروتنى مينمايد كه گويا جثهء او كمتر از مرغى ميگردد كه كوچكتر است از گنجشكى و اين حملهء عرش از اهل هفت آسمان خاشع ترند و اهل آسمان هفتم از آسمان ششم خايف تر و ششم از پنجم ترسكارترند و بر همين قياس تا به آسمان اول و از مجاهد منقولست كه ميان ملايكه و عرش الهى هفتاد هزار حجابست و جميع فرشتگان در پس اين حجابها بتسبيح و تهليل و تمجيد مشغولند و نيز از وهب بن منبه روايتست كه در حوالى عرش هفتاد هزار صف از ملائكهاند كه مشغولند بعبادت به اين طريق كه دستهاى خود بگردنهاى خود نهادهاند و برفع صوت تهليل او سبحانه ميكنند و در ميان طبقات آسمان چندان ملائكه هستند كه عدد ايشان جز خدا نداند و همه بتسبيح و تهليل و تكبير و تمجيد او سبحانه مشغولند و در نهج البلاغه مذكور است كه بعضى از ملائكه هميشه ساجدانند كه ركوع نميكنند و اين مرتبه مقربان احديتست و بعضى ديگر راكعانند و از قيام و انتصاب بهره ندارند و اين صفت حمله عرش است و بعضى ديگر صف زدگانند كه از صفوف خود زايل نميشوند و اين صفت حافين من حول العرش است و جمعى ديگر تسبيح كنندگانند كه از آن ملال نمييابند و ايشان صد هزار صف ملائكهاند كه در پس حافين من حول العرش ايستادهاند و دستهاى راست بر چپ نهادهاند و چپ بر راست و هر يكى بلغتى بتسبيح او سبحانه اشتغال دارند و خواب چشمها و سهو عقلها و سستى بدنها و غفلت و نسيان مانع عبادت ايشان نميشود زيرا كه اينها از لوايح اجسام حيوانيه است و ملائكه از آن مبرااند و در روايت آمده كه حق تعالى عرش را از يك جوهر سبز خلق نموده و ما بين هر قايمهء عرش تا قايمهء ديگر چندانست كه مرغ سريع السير به دويست هزار سال و بروايت ديگر هشتصد هزار سال قطع نتواند كرد و اين رواية اخير از امام جعفر صادق عليه السلام منقولست و در خبر آمده كه حق تعالى عرش را كه بيافريد خطاب بجميع ملائكه