كه تا ميتواند صورت عبارت نسخ را حفظ كند و نسخه بدلها را در موارد تغاير لفظ و اختلاف تعبير ضبط نمايد تا فايدهء آن تام‌ّتر و عايدهء آن عام‌ّتر باشد ، اينك اميد از خوانندگان آنست كه اگر پارهء از نسخه بدلها براى ايشان خوش آيند و دلنشين نباشد زبان طعن و ملامت نگشايند و نگارنده را هدف عتاب و خطاب خود نگردانند و مورد بغض و شنآن قرار ندهند ؛ زيرا عذر وى در ضبط و درج آنها اين بوده است ، و شايد بقول ياقوت حموى : آن لفظ و كلمه كه براى بعضى ناپسند به نظر ميآيد ديگرى براى آن جان ميدهد كه : ربّ راغب عن كلمة غيره متهالك عليها ، و زاهد فى نكتة غيره مشعوف بها . 2 - چون نگارنده ببيان مشروح و مستوفى در مقدّمه ( ص ى ) اظهار داشته بود كه ابو المحاسن ( ره ) در جلاء الاذهان پيرو ابو الفتوح ( ره ) بوده است و بس ؛ و ادّعا كرده بود كه وى فقط مطالب ابو الفتوح ( ره ) را تلخيص و اختصار كرده است و چيزى كه مربوط به خودش باشد و از رشحات قلم و فكر او بشمار رود در اينجا نياورده است اينك كه تصحيح تفسير به آخر رسيد در ضمن مقابله معلوم شد كه ابو المحاسن ( ره ) گاه‌گاهى مطالبى نيز از نظم و نثر و اخبار خاصّه مخصوصا راجع بفضايل سور بر مطالب ملخّصه از تفسير ابو الفتوح ( ره ) افزوده است ، و ببرخى از آنها در موارد اقتضا در ذيل صفحات اشاره كرده‌ايم و باقى را نيز بر عهدهء خود خوانندگان ميگذاريم هر كه طالب باشد استخراج كند ، فقط در اينجا بمنشأ آن اشاره ميكنيم و آن اين است كه ابو الفتوح ( ره ) در تفسير خود محيط خود را در نظر گرفته و مطابق محيط خود در شهر رى كه معهد و موطن خاصّه و عامّه و مركز فضلاى فريقين در آن دوره بوده است نخواسته كه تفسير خود را مخصوص بخاصّه كند و اخبار خاصّه را تا مقتضى و موجب مهمّى در كار نبوده باشد نقل كند از اين جهت غالبا بنقل نبويّات و اخبار عامّه پرداخته و به آن اكتفا نموده است ليكن ابو المحاسن ( ره ) كه نظر به آن داشته كه تفسير براى استفادهء خاصّه بنگارد ليكن باز با در نظر گرفتن وضع محيط خود كه اختلاط خاصّه و عامّه با هم در آن دوره كمتر شده بوده و تا حدّى هر يكى حساب جداگانهء داشته است باز نه به آن حدّ كه در زمانهاى اخير بوده است از اين روى تأليف وى تا حدّى بيشتر از تفسير ابو الفتوح ( ره ) جنبهء اختصاصى پيدا كرده و اخبار