أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

50

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

و شما را از سراهاى شما كه در مكّه بود بيرون نكردند كه با ايشان نيكوئى كنيد و داد و عدل و راستى با ايشان كار بنديد كه خداى تعالى عادلان را و راستگاران را دوست دارد . ابن عبّاس گفت كه : اينان خزاعه بودند و بنو مدلج « 1 » كه با رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مصالحه كرده بودند كه با رسول ( ص ) كارزار نكنند و كسى را به روى يارى ندهند . [ سوره الممتحنة ( 60 ) : آيه 9 ] إِنَّما يَنْهاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَ أَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ وَ ظاهَرُوا عَلى إِخْراجِكُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ ( 9 ) گفت : خداى شما را از ايشان نهى نميكند از اينان نهى مىكند كه با شما قتال كردند در دين و شما را از سراهاى شما بيرون كردند و يكديگر را يارى دادند بر اخراج و بيرون كردن شما از مكّه ؛ شما را نهى مىكند از آنكه با ايشان دوستى كنيد ، دوستى مكنيد با ايشان كه هر كه با ايشان دوستى كند او از آنان باشد كه ايشان ظالمان و ستمكاران باشند . [ سوره الممتحنة ( 60 ) : آيه 10 ] يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا جاءَكُمُ الْمُؤْمِناتُ مُهاجِراتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمانِهِنَّ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِناتٍ فَلا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ لا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَ لا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ وَ آتُوهُمْ ما أَنْفَقُوا وَ لا جُناحَ عَلَيْكُمْ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ إِذا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَ لا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوافِرِ وَ سْئَلُوا ما أَنْفَقْتُمْ وَ لْيَسْئَلُوا ما أَنْفَقُوا ذلِكُمْ حُكْمُ اللَّهِ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ( 10 ) اى مؤمنان چون بشما آيند زنانى كه از سراى كفر كه مكّه است هجرت كرده باشند و با سراى اسلام يعنى مدينه آمده ؛ ايشان را امتحان كنيد به آنكه سوگند دهيد بخداى كه جز از وى خداى ديگر نيست كه شما از دشمنى شوهران خود نيامده‌ايد

--> ( 1 ) - در منتهى الارب گفته : « مدلج كمحسن ( يعنى بضمّ ميم و سكون حاء و كسر سين و بنون در آخر ) خارپشت ؛ أبو مدلج مثله ، و بنو مدلج قبيله ايست از كنانه » و در بعضى نسخ « مذحج » و آن بر وزن مجلس نام قبيلهء يمنى معروف است و طالب تفصيل خودش بتحقيق و تعيين اينكه كدام يكى از دو قبيلهء « مدلج » و « مذحج » بوده است كه با پيغمبر ( ص ) هم عهد بوده است و اين آيه در شأن آن قبيله آمده است بپردازد و از تفسير ابو الفتوح بر ميآيد كه « مدلج » درست است .