أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

436

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

سورة العصر مكّيّة و هى ثلث ايات بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ [ سوره العصر ( 103 ) : آيات 1 تا 3 ] بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ وَ الْعَصْرِ ( 1 ) إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ ( 2 ) إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ ( 3 ) سورهء العصر اين سوره مكّى است و سه آيت است « 1 » . از رسول خداى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت است كه گفت : هر كه اين سوره بخواند خداى تعالى خاتمهء وى بر صبر كند ، و روز قيامت با أصحاب حقّ باشد . حقّ تعالى قسم ياد كرده است و سوگند خورده بروزگار براى آنكه دروى عبرتى است مر خداوندان عقول را و اولى الابصار را يا بشبانگاه كه در وى دلائل قدرت آفريدگارست ببردن روز و آوردن شب تار . مقاتل گفت : مراد به [ عصر ] نماز ديگرست و صلاة الوسطى اينست « 2 » گفت : بحقّ روزگار يا بحرمت نماز ديگر كه جنس إنس همه در خسران و نقصان‌اند « 3 » هر روز كه بر ايشان ميگذرد سرمايهء عمر ايشان كم

--> ( 1 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) باضافهء : « و چهارده كلمت ، و شصت و هشت حرف است » . ( 2 ) - مولى فتح اللّه ( ره ) در منهج الصّادقين گفته : « يا به نماز عصر كه صلاة وسطى است بقول اكثر و مشتمل است بر مزيّت فضل كما قال ( ص ) : من فاتته صلاة العصر فكأنّما و تر أهله و ماله ؛ هر كه نماز عصر از او فوت شود همچنانست كه از اهل و مال خود مسلوب و مقطوع شده بىكس و بىچيز گشته » . ( 3 ) - مولى فتح اللّه ( ره ) در منهج الصادقين گفته : « [ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ ] بدرستيكه آدمى در زيانكاريست بسبب صرف اعمار در مطالب ناپايدار و سعى در مقاصد بىاعتبار ، الف و لام تعريف از براى جنس است كه مستلزم جميع افراد است و تنكير از براى تعظيم يعنى جميع افراد آدمى در زيانكارى فاحشند چه روز كه بر انسان ميگذرد از سرمايهء عمر چيزى كم مىشود و تا نگاه مىكند عمر رفته است و ذخيرهء آخرت كه طاعات و عبادات است نيندوخته‌اند و در خسارت و شقاوت دائمى گرفتار گشته » .