أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
220
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
سورة القيمة مكّيّة و هى اربعون آية بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ [ سوره القيامة ( 75 ) : آيات 1 تا 4 ] بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ لا أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيامَةِ ( 1 ) وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ ( 2 ) أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظامَهُ ( 3 ) بَلى قادِرِينَ عَلى أَنْ نُسَوِّيَ بَنانَهُ ( 4 ) سورهء قيامت اين سوره مكّى است و چهل آيت است « 1 » . رسول خداى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت كه : هر كه اين سوره بخواند من و جبرئيل گواهى دهيم كه : او مؤمن بوده است بروز قيامت ، و چون در قيامت آيد روى او چون ماه تابان تابنده و روشن باشد . حقّ تعالى ميفرمايد كه : [ لا أُقْسِمُ ] نه چنان است كه كافران اعتقاد كردهاند و منكران بعث و حشر و نشر بر آن اصرار مىنمايند كه حشر و نشر نخواهد بود و كس را برنخواهد انگيخت من سوگند ميخورم بروز قيامت كه هر آينه برانگيزند و حشر كنند شما را و سوگند نمىخورم « 2 » بنفس ملامتكننده خود را بر تقصيرى كه كرده باشد در طاعت و تقوى و پرهيزگارى . قتاده گفت : [ لوامه ] فاجره باشد . ابن عبّاس گفت : مذمومه ، و روز قيامت هيچ نفسى نباشد كه خود را ملامت نكند اگر برّ باشد و اگر فاجر ؛ اگر مطيع باشد و اگر عاصى ؛ مطيع گويد : چرا طاعت بيشتر نكردم ،
--> ( 1 ) - در تفسير أبو الفتوح ( ره ) باضافهء : « و صد و نود و نه كلمت ، و سيصد و پنجاه و دو حرف است » . ( 2 ) - اين معنى مبنى بر قرائت حسن است و بعضى ديگر ؛ طبرسى ( ره ) در مجمع البيان گفته : « و قيل : معناه : أُقْسِمُ بِيَوْمِ الْقِيامَةِ وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ ؛ أقسم بالاوّل و لم يقسم بالثانى » و نيز گفته : « و زعموا أنّ الحسن قرأ : لاقسم بيوم القيامة و لا أقسم بالنّفس اللوّامة ، و قال : أقسم بالاولى و لم يقسم بالثانية و حكى نحو ذلك عن ابن أبى اسحاق أيضا » أبو الفتوح ( ره ) نيز در اين مورد تفصيلى دارد هر كه ميخواهد مراجعه كند زيرا مقام مقتضى نقل بيش از اين نيست .