أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
203
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
[ سوره المزمل ( 73 ) : آيه 20 ] إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ وَ طائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ وَ اللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضى وَ آخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ آخَرُونَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنْهُ وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ أَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً وَ ما تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْراً وَ أَعْظَمَ أَجْراً وَ اسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ( 20 ) بدرستى كه خداى تو اى محمّد ميداند كه برميخيزى در شب از بهر نماز نزديكتر يا كمتر از چهار دانگ از شب و كمتر از نيمهء شب « 1 » و دو دانگ از شب برميخيزى و گروهى از آنان كه با تواند از ياران تو و خداى تعالى تقدير مىكند اندازهء هر شب را ، و ميداند آن مقدار را از شب كه در او قيام ميكنيد ، و ميداند كه شما اوقات شب نتوانيد شمردن و ضبط آن نتوانيد كردن و راست نتوانيد داشتن مگر كه احتياط را آنچه بيشتر باشد از شب در آن قيام كنيد و چون اين بر شما متعذّر و دشوار باشد پس خداى تعالى از شما بپذيرد و عذر شما قبول كند آنچه ميتوانيد از شب برخيزيد نماز را و آنچه آسانست از قرآن بخوانيد .
--> ( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) نسبت به اين آيه چنين گفته : ( ج 5 چاپ اوّل ؛ ص 420 ) : « [ إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنى ؛ الايه ] گفت : خداى تو ميداند يا محمّد كه تو برميخيزى نزديكتر يا كمتر از چهار دانگ شب [ وَ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ ] و نيمهء او و دو دانگ از او نافع و ابو عمرو خواندند [ نصفه ] و [ ثلثه ] بجرّ فاء و ثاء عطفا على قوله [ مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ ] و باقى قرّاء خواندند [ نِصْفَهُ وَ ثُلُثَهُ ] بنصب بر ظرف اى تقوم نصف اللّيل و ثلثه و طايفهء و گروهى از آنان كه با تواند [ وَ اللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ ] خداى مىافزايد شب و روز بتقديرى مقدّر كه گاهى شب آرد و گاهى روز آرد ، و گاهى شب دراز بود و روز كوتاه ، و گاهى روز دراز بود و شب كوتاه ، براى آن تا آنچه بشب فايت شود بروز قضا كنى و آنچه بروز فايت شود بشب قضا كنى [ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ ] دانست كه شما احصاء ساعات شب نتوانيد كردن يعنى طاقت نداريد احياى شب كردن [ فَتابَ عَلَيْكُمْ ] توبهء شما قبول كرد و عذر شما پذيرفت [ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ] بخوانيد از قرآن آنچه بر شما خوار باشد از جملهء قرآن . سدّى گفت : صد آيه بخواند . حسن بصرى گفت : هر كه او در شب صد آيه قرآن بخواند روز قيامت از محاجّهء قرآن مسلّم بود . كعب گفت : هر كه در شب صد آيه قرآن بخواند او را از جملهء قرآن خوانان بنويسند . سعيد جبير گفت : پنجاه آيت . ربيع بن زيد گفت : [ فَاقْرَؤُا ما تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ] بخوانيد آنچه ميسّر شود از قرآن » .