اى مؤمنان با خداى گرويد و از گناهان توبه كنيد توبهء نصوح ؛ توبهء نصوح آن باشد كه مرد با سر گناه نشود چنان كه شير با پستان نرود . ابن معاذ از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرد « 1 » كه آن باشد كه پشيمان بود بر گذشته و بر عزيمت باشد كه در آينده با سر مثل آن كار نشود . كلبى گفت : آن باشد كه بدل پشيمان شود و به زبان استغفار كند و بتن باز استد . ذو النون گفت : توبهء نصوح را سه علامت است كم گفتن و كم خوردن و كم - خفتن . فتح موصلى گفت : علامت وى سه چيز است مخالفة الهوى و كثرة البكاء و مكابدة الجوع و الظماء . سرىّ سقطى گفت : آن بود كه توبه كند و مردمان را با توبه خواند تا چنان كه وى از عذاب برهد ديگران را نيز از عذاب برهاند چه شرط مسلمانى آنست كه به مسلمانان آن خواهى كه بخودخواهى . امير المؤمنين على عليه السّلام گفت : توبهء نصوح كنيد بر گناه گذشته پشيمانى خوريد و فرايض گذشته « 2 » را قضا كنيد و ردّ مظالم كنيد و از خصمان خود حلالى خواهيد و تنهاى خود در طاعت خداى تعالى لاغر گردانيد چنان كه در مخالفت و معصيت وى بپرورده‌ايد و تلخى طاعاتش بچشانيد چنان كه شيرينى معصيتش چشانيده‌ايد . [ عَسى رَبُّكُمْ ] تا باشد كه خداى شما بر شما رحمت كند و گناهان شما را باز پوشد از شما و با روى شما نيارد ، و شما را در بهشتهائى برد كه در زير درختان آن جويهاى آب رود ، در آن روز كه خداى تعالى پيغمبر ( ص ) را شرمسار و رسوا نگرداند و آنان را كه با وى باشند و بوى ايمان آورده باشند چنان كه كافران و منافقان را در آن روز رسوا گرداند و عذاب كند . آنگه وصف مؤمنان كرد و گفت : [ نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ ] ايشان آن روز عزيز و مكرّم باشند ميروند ببهشت و نور ايشان يعنى ائمّه و پيشوايان ايشان كه بايشان راه يافتند و بافعال ايشان اقتدا كردند

--> ( 1 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) گفته ( ج 5 ؛ ص 358 ) : « عمر گفت و أبىّ و معاذ كه توبهء نصوح آن باشد كه از آن توبه با سر گناه نشود چنان كه شير با پستان نشود اين خبر مرفوع روايت كردند الى النبىّ ( ص ) كه گفت : توبهء نصوح آن باشد كه مرد پشيمان شود بر گذشته و عزم كرده باشد بآينده كه با سر مانند آن نشود » ( از تفسير خطى تصحيح شد ) بايد دانست كه ابو الفتوح ( ره ) در اينجا از امثال اين بيانات بسيار آورده است هر كه ميخواهد بتفسير او مراجعه كند . ( 2 ) - در نسخهء قديم : « گذاشته » پس مراد بجا نياورده و ترك شده خواهد بود .