[ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ ] او عالم‌تر است بشما چون شما را از زمين بيافريد يعنى آدم را كه أصل شما اوست و براى آنكه نطفهء مرد از غذاست و غذا از زمين است پس از زمين آفريده باشد ، و چون شما جنين بوديد در شكم مادران خود پس خويشتن را تزكيه مكنيد و مدح يكديگر مگوئيد و برائت ساحت خود به زبان خود مگوئيد . مجاهد و مقاتل گفتند : جماعتى را عادت بود كه طاعت خود بازگفتندى و به آن تبجّح « 1 » كردندى كه نماز ما و روزهء ما و زكات ما و حجّ ما ؛ خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : خود را مستائيد « 2 » كه اوست آن خداى كه عالمتر است بمتّقيان ؛ كيست كه از معاصى بپرهيزد و بطاعات عمل كند و آنچه كند براى خداى تعالى كند ؟ .

--> ( 1 ) - « تبجّح » بمعنى مباهات و افتخار است و غالبا در افتخارات بى مورد ناپسنديده به كار ميرود ؛ در منتهى الارب گفته : « تبجّح به شادمانه گرديد به آن و بزرگوارى نمود و فخر كرد » . ( 2 ) - مطابق اين قول است آنچه محدّث كاشانى ( ره ) در صافى بعد از ذكر آيهء [ فَلا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقى ] آورده به اين عبارت : « فى العلل عن الباقر ( ع ) فى هذه الاية قال : يقول : لا يفتخر أحدكم بكثرة صلاته و صيامه و زكاته و نسكه لأنّ اللّه عزّ و جلّ أعلم به من اتّقى منكم و فى المعانى عن الصادق ( ع ) أنّه سئل عنها فقال : قول الانسان : صلّيت البارحة ، و صمت أمس ، و نحو هذا : ثمّ قال : انّ قوما كانوا يصبحون فيقولون : صلّينا البارحة ، و صمنا أمس ، فقال علىّ ( ع ) : لكنّى أنام اللّيل و النّهار و لو أجد بينهما شيئا لنمته » . يعنى در معانى الاخبار صدوق ( ره ) مرويست كه از حضرت صادق عليه السّلام معنى اين آيه را پرسيدند فرمود : مراد آنست كه انسان كارهائى را كه براى خدا مىكند بعنوان خودستائى بر زبان نراند و برخ مردم نكشد از قبيل اينكه بگويد : ديشب نماز شب خواندم ، يا ديروز روزه گرفتم ، و آنچه بدين ماند ؛ آنگاه فرمود : گروهى از ياران پيغمبر ( ص ) چون صبح مىكردند گرد هم مىنشستند و مىگفتند : ديشب نماز شب خوانديم ، و ديروز روزه گرفتيم ، امير المؤمنين على ( ع ) از آن ميان فرمود : ليكن من شب و روز ميخوابم و اگر در آن ميان زمانى ديگر يافتمى آن را نيز خفتمى » نگارنده گويد : سعدى نيكو گفته است : بزرگان كه نقد صفا داشتند * چنين جامه زير قبا داشتند پس بر كسانى كه دعوى تشيّع و پيروى آن حضرت مىكنند وظيفه و فريضه است كه در اين باب نيز از مولاى خود پيروى كنند تا سكّهء خلوص اعمالشان به جهت رياء و سمعه ناسره نگردد و نامهء حسنات‌شان ازين روى خطّ بطلان نخورد اللّهمّ وفّقنا و وفّق جميع المؤمنين و المؤمنات لذلك . برگرديم بنقل باقى كلام فيض ( ره ) و آن اين است : « و فى الاحتجاج عن امير المؤمنين علىّ ( ع ) : و لو لا ما نهى اللّه عنه من تزكية المرء نفسه لذكر ذاكر فضائل جمّة تعرفها قلوب المؤمنين و لا تمجّها آذان السّامعين . و العيّاشى ( ره ) عن الصادق ( ع ) أنّه سئل : هل يجوز أن يزكّى المرء نفسه ؟ - قال : نعم ؛ أما سمعت قول يوسف : اجعلنى على خزائن الارض إنّى حفيظ عليم ، و قول العبد الصالح : و أنا لكم ناصح أمين » . تأمّل در مضمون اين احاديث براى اهل عمل بهترين سرمشق است .