[ وَ الذَّارِياتِ ] قسم است ؛ پانزده سوره است كه خداى تعالى اندر وى ابتدا به قسم كرد و اينجا گفتند كه : قسم بنام خدايست تقديرش چنان است كه : و ربّ الذّاريات ؛ و قول درست آنست كه قسم به اين چيزهاست براى آنكه كلام با او بر ظاهر است بر طريق عرب كه ايشان قسم كنند به خانه و مسجد گويند بحقّ هذه البنيّة « 1 » ، و حقّ - الكعبة ، و حياة ابيك ، امّا آنكه در شرع سوگند درست نباشد جز بخداى تعالى ؛ از براى آنست تا وى را شكوهى و خوفى باشد از سوگند خوردن بنام خداى تعالى و بر سوگند خوردن بدروغ اقدام نيارند كردن . حقّ تعالى قسم كرد ببادهاى جهنده كه هر آنچه آيد آن را در هوا برد عثمان اعرج گفت : ما را چنين روايت كردند كه مسكن باد در زير بال كرّوبيانست كه حاملان كرسىاند از آنجا بيايد بر گردن آفتاب آيد از آنجا بر سر كوهها و از سر كوهها ببيابان درآيد و باد شمال را گذر ببهشت عدن است از بوى بهشت نصيبى گيرد و از ارواح صدّيقان پس در حدّ خود جستن گيرد و حدّ مهبّ او كرسى بنات نعش باشد

--> ( 1 ) - در بعضى نسخ اين تفسير و همچنين نسخ تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « هذا البيت » ؛ صاحب غياث اللغات ( نقلا از شروح نصاب الصبيان ) گفته : « بنيّه بفتح اوّل و كسر نون و تشديد تحتانى بمعنى كعبه » طريحى ( ره ) در مجمع البحرين گفته : « البنيّة على فعلية بفتح الباء الكعبة ؛ يقال : و ربّ هذه البنيّة و كانت تدعى بنيّة ابراهيم » ابن الاثير در نهاية الحديث گفته : « و كانت الكعبة تدعى بنيّة ابراهيم لأنّه بناها و قد كثر قسمهم بربّ هذه البنيّة » در منتهى الارب گفته : « بنيّة كعبه بدان جهت كه شرف و بزرگى دارد يقال : لا و ربّ هذه البنيّة ما كان كذا و كذا » در قاموس گفته : « البنيّة كغنيّة الكعبة لشرفها » و زبيدى در توجيه « لشرفها » گفته : « إذ هى اشرف مبنىّ يقال : لا و ربّ هذه البنيّة ما كان كذا و كذا ، و يقال لها أيضا بنيّة ابراهيم لأنّه عليه السّلام بناها و قد كثر قسمهم بربّ هذه البنيّة » زمخشرى در اساس اللغة گفته : « و حلف بالبنيّة و هى الكعبة » جوهرى گفته : « البنيّة على فعيلة الكعبة ؛ يقال : لا و ربّ هذه البنيّة ما كان كذا و كذا » امّا موارد استعمال اين كلمه در اخبار و اشعار و كتب مقامات و ادب بيشتر از حدّ احصاست و بعد از نقل كلمات اهل لغت كه اهل خبرهء اين فنّ هستند حاجت ببيان ديگر نيست ؛ و السّلام على من اتّبع الهدى .