مىگويد كه : گوش دار و اصغا كن آن روز كه منادى ندا كند يعنى اسرافيل عليه السّلام در صيحهء صور و ندا اين باشد : يا « 1 » أيّتها العظام البالية و الاوصال المتقطّعة و اللّحوم المتمزّقة و الشّعور المتفرّقة إنّ اللّه تعالى يأمر كنّ أن تجمّعن « 2 » لفصل القضاء ؛ اى استخوانهاى پوسيده و مويهاى پراكنده و بندهاى گسسته و گوشتهاى پاره پاره شده خداى تعالى مىفرمايد شما را كه : جمع شويد براى فصل القضاء « 3 » . [ مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ ] از جاى نزديك ، گفتند : از صخرهء بيت المقدّس و آن ميانهء زمين است و نزديكتر جائى است از زمين به آسمان بهژده ميل ؛ على ما جاء فى الأخبار ، و

--> ( 1 ) - در بعضى نسخ : « يا » يعنى حرف ندا نيست و حذف و اثبات آن هر دو صحيح و فصيح و كثير الورود و مطّرد است . ( 2 ) - در بعضى نسخ : « تجتمعن » پس بنابر نسخهء متن بايد گفت كه اصل « تجمّعن » [ تتجمعن ] بوده است و يكى از دو تا ساقط شده است چنان كه در « تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ » ؛ و بجواز حذف آن در كتب ادب تصريح شده است و معنى « تجمّع » و « اجتماع » جمع شدن و فراهم آمدن است . ( 3 ) - « فصل القضاء » از قبيل اضافهء صفت بموصوف است ؛ اى قضاء فصل ؛ و فصل نيز بمعنى فاصل است أى قاطع جازم پس وضع مصدر بجاى صفت از قبيل زيد عدل است براى مبالغه ؛ ابن الاثير در نهاية اللغة گفته : « فى صفة كلامه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : فصل لا نزر و لا هزر أى بيّن ظاهر يفصل بين الحقّ و الباطل ، و منه قوله تعالى : إنّه لقول فصل أى فاصل قاطع ، و منه حديث وفد عبد القيس : فمرنا بأمر فصل أى لا رجعة فيه و لا مردّ له » در قاموس گفته : « الفصل الحقّ من القول و القضاء الحقّ بين الحقّ و الباطل كالفيصل » در منتهى الارب گفته : « فصل - سخن حقّ و راست و حكم كه حقّ از باطل جدا كند ( تا آنكه گفته ) و فصل الخطاب كلمهء « أمّا بعد » يا » البينّة على المدّعى و اليمين على المدّعى عليه يا هو أن يفصل بين الحقّ و الباطل » طالب تفصيل و بسط بيشتر بكتب تفسير مراجعه كند زيرا مفسّران در ذيل آيهء ؛ « إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ » ( آيهء 13 سورهء الطارق ) و همچنين آيهء : « وَ آتَيْناهُ الْحِكْمَةَ وَ فَصْلَ الْخِطابِ » آيهء بيستم سورهء ص ) بمعنى اين كلمه و تفسير آن چنان كه شايد و بايد پرداخته‌اند .