مىآمد تيغ بدست گرفته عبد اللّه أبىّ گفت : با تيغ بسر ما مىآئى ؟ - گفت : آرى و اللّه اگر پيش از صلح رسيدمى به اين تيغ گردنت بزدمى عبد اللّه أبىّ به اين بيت تمثّل كرد و گفت : مهما « 1 » يكن مولاك خصمك جاهرا « 2 » * تظلم و يصرعك الّذين تصارع قتاده گفت : اين آيت در دو مرد انصارى آمد ميان ايشان مدافعتى بود در حقّى يكى ديگرى را گفت : لا خذنّ حقّى منك عنوة ؛ من حقّ خود از تو بستانم بقهر ، و اين سخن براى آن گفت كه عشيرهء وى بيشتر بودند ، و آن ديگر گفت : بيا تا پيش رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رويم بحكومت ؛ گفت : نيايم آنگه درهم افتادند بدست و زبان ، و قتال ميان ايشان بحدّ تيغ رسيد . سدى گفت : زنى بود از انصار نام او امّ زيد « 3 » ميان وى و شوهرش خصومتى افتاد شوهر وى را در خانه محبوس كرد ؛ قوم او خبر يافتند آمدند و با وى خصومت كردند و قوم مرد حاضر آمدند و درهم آويختند « 4 » ادّا « 5 » بقتال كرد ؛ خداى تعالى آيت

--> ( 1 ) - در بعضى نسخ : « متى ما » و شعر در نسخ اين تفسير و تفسير ابو الفتوح ( ره ) بسيار مشوّش است و قياسا تصحيح شد . ( 2 ) - در بعضى نسخ : « جاهدا » ؛ طالب تحقيق بمظانّ نقل آن مراجعه كند . ( 3 ) - در غالب نسخ اين تفسير و تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « زيد » و صحيح متن است ، جزرى در اسد الغابه ( ج 5 ؛ ص 584 ) گفته : « أمّ زيد - روى أسباط عن السّدى قال : كانت امراة من الانصار يقال لها أمّ زيد ؛ اختصمت مع زوجها و أرادت ان تلحق بأهلها فمنعها فاقتتل زوجها و أهلها ؛ فنزل قوله تعالى [ وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما ؛ الاية ] لا أدرى هى واحدة ممّن قبلها أم غيرها لأنّه لم يرفع فى نسبها حتّى تعرف فذكرناها احتياطا الى أن تحقّق » . ناگفته نماناد : « لا أدرى » تا آخر « إلى ان تحقّق » اشاره به دو نفر « أمّ زيد » است كه پيش از اين ياد كرده كه يكى « بنت حرام » و ديگرى « بنت السكن » باشد هر كه طالب تحقيق است خودش بمقام آن برآيد . ( 4 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « و در هم آويختند و ميان ايشان بدست و نعل مضاربه رفت » و « إدّاء » گويا مصدر است از باب تفعيل بر وزن كذّاب كما فى قوله تعالى : و كذبوا بآياتنا كذابا » پس معنى اين مىشود كه : مؤدّى بجنگ و جدال شد . ( 5 ) - « ادّاء » مصدر است از باب تفعيل از مادّهء « أدى » بر وزن كذاب چنان كه در قول خداى تعالى « و كذّبوا بآياتنا كذّابا » و معنى آن در اينجا : منتهى و منجرّ بقتال گرديد و كار را بكارزار رسانيد .