أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
19
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
راه به دريا كرد و آب او در دريا ريخته شد و از بالا چشمهها بينباشت و فريشتگان را فرمود تا بقيّهء آب كه آنجا مانده بود خشك كردند و هر كجا چشمهء بود همه بينباشتند و چهار پايان ايشان را همه هلاك كردند و نيز خداى تعالى بادى بفرستاد تا هر چه ايشان را بود از متاع و اثاث و مال صامت همه را پراكنده كرد در سر كوهها و بيابانها و شكستها « 1 » [ و آنچه ماند « 2 » زمين را امر كرد تا خسف كرد و فرو برد و چون ايشان در روز آمدند ايشان را هيچ چيز نبود كه بازخورند ؛ پس گروهى عند آن حال ايمان آوردند و ايشان بيست و يك مرد بودند و چهار زن و دو كودك ؛ و باقى كه بماندند جمله هلاك شدند بتشنگى و گرسنگى ، چون اينان هلاك شدند ] آنان كه ايمان آورده بودند بار آمدند آن شهر خراب شده بود و خان و مانها زير و زبر گشته ؛ خداى را باخلاص بخواندند و گفتند : خدايا ما را آبكى اندك « 3 » بده و زرعكى اندك « 4 » چندانكه به آن تعيّش كنيم و بسيار نباشد تا
--> ( 1 ) - در تفسير ابو الفتوح ( ره ) : « و شكستهاى زمين » و در تفسير ملا فتح اللّه يعنى منهج الصادقين مطابق متن ، و از ملاحظهء نظائر اين مقام كه سراسر تفسير ملا فتح اللّه مرحوم پر است يعنى در مواردى كه تفسير ابو الفتوح ( ره ) با تفسير جلاء الاذهان اختلاف عبارت دارد و تفسير ملا فتح اللّه نيز مطابق جلاء الاذهان است آنچه در مقدّمه گفتيم كه ملا فتح اللّه تفسير جلاء الاذهان را داشته و مبناى اخذ و استفادهء خود را بر آن گذاشته است و آنچه استفاده كرده از جلاء الاذهان بوده است نه از تفسير ابو الفتوح ( ره ) مسلّم مىشود توضيح آنكه تنها اين عبارت نيست بلكه ملاحظهء همين مورد يعنى تمام قصّهء أصحاب الرّسّ و مطابقهء عبارت منهج الصادقين با جلاء الاذهان و با تفسير ابو الفتوح براى اثبات اين مدّعا و تصديق اين مطلب كافى است تا چه رسد بموارد بسيار ديگر فراجع ان شئت . ( 2 ) - عبارت ابو الفتوح ( ره ) عوض عبارت ميان دو قلّاب اين است : « و بقايائى كه بماند در خانهها كه باد به او نرسيد از زر و سيم و حلىّ و حلل ؛ خداى تعالى زمين را فرمود تا فرو برد ، در روز آمدند و نزديك ايشان از هيچ نوع مال و آبى نبود كه باز خورندى و كشتهاى شان بخشكيد گروهى اندك عند آن ايمان آوردند خداى تعالى عند آن ايشان را برهانيد و آن بيست و يك مرد بودند و چهار زن و باقى كه بماند از زنان و مردان و كودكان ششصد تن هلاك شدند » . ( 3 ) - كذا در همهء نسخ و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) نيز پس كلمهء « اندك » صفت تأكيدى براى تصغير مفهوم از كاف تصغير « آبك » و « زرعك » خواهد بود . ( 4 ) - كذا در همهء نسخ و در تفسير ابو الفتوح ( ره ) نيز پس كلمهء « اندك » صفت تأكيدى براى تصغير مفهوم از كاف تصغير « آبك » و « زرعك » خواهد بود .