أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

501

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

ترجمه‌هاى خود بيشتر رعايت قواعد زبان فارسى را كرده‌اند از دو جهت داراى اهميّت و در خور ارزش و ستايش است : 1 - كسانى كه به زبان عرب كاملا آشنا نيستند و آن را چنان كه بايد و شايد نياموخته‌اند و ناچار متوجّه معانى و حقايق قرآن كريم نيستند و از مواعظ و حكم و احكام و غير آنها نميتوانند بهره‌مند و مستفيد گردند و بايد به همان قرائت تنها اكتفا نمايند مىتوانند از مطالعه و خواندن اين گونه تفسيرها و ترجمه‌ها كه به زبان فارسى روشن و فصيح نگاشته گرديده بمعانى و مضامين و اخبار و حكمتهاى قرآن مجيد و غير آن آگاهى كامل حاصل كنند و به مقصود حقيقى از قرائت اين كتاب مقدّس آسمانى و تنزيل آن پى برند چنان كه استاد سخن سعدى عليه الرّحمه گويد : « مراد از نزول قرآن تحصيل سيرت خوب است نه ترتيل سورت مكتوب » . 2 - تفسيرهاى مذكور گنجينه‌ها و خزائن گرانبهائى هستند كه عدّهء كثيرى لغات و كنايات و نكات دستور زبان فارسى و غير آن در آنها نهفته و بسيارى از آن لغات در فرهنگها و كتابهاى لغت ضبط نگرديده و از ميان رفته است و ما ميتوانيم براى بسط و توسعهء زبان فارسى از آن لغات و مورد استعمال آنها استفاده نمائيم ، و همچنين از نكات دستورى كه در هر عصر و زمان متداول و معمول بوده آگاهى كامل حاصل كنيم و در كتابهاى دستور زبان فارسى مدوّن سازيم و از اين راه كمكى بزرگ و گرانمايه ببسط و توسعهء قواعد دستورى انجام دهيم . يكى از جملهء تفسيرهائى كه مؤلّف و مفسّر بزرگوار آن به دو زبان عربى و فارسى آشنا و آگاه بوده تفسيريست بنام « جلاء الاذهان و جلاء الاحزان » تأليف ابو المحاسن حسين بن حسن جرجانى ( گرگانى ) رحمه اللّه تعالى كه مؤلّف عاليمقدار آن در تأليف منيف خويش قوانين ادب و شيوه و اسلوب زبان فارسى را در ترجمهء آيات شريفه بيشتر برعايت رسانيده و از عهده برآمده ، عباراتش سليس و روان و درخور فهم همگان است ، از ايجاز مخلّ دور و از اطناب مملّ بر كنار و مهجور ، و بهر حال حدّ اعتدال در آن ملحوظ و منظور گرديده .