مادام تا از جاى برنخاسته باشد عبد اللّه عبّاس گفت : تا مدّت يك سال ؛ و مذهب معتمد آنست كه مادام كه متّصل باشد يا در حكم متّصل ، و اگر نه چنين بودى هيچ عقدى از عقود درست نبودى و منعقد نشدى چه ايمن نبودى كه بعد از مدّتى استثنا كند آنگه گفت : [ وَ اذْكُرْ رَبَّكَ ] خداى خود را ياد كن چون فراموش كنى يعنى كلمهء استثنا ياد كن چون فراموش كرده باشى . بعضى گفتند كه : مراد آنست كه چون ذكر مشيّت فراموش كنى بتوبه و تلافى آن بگوى : [ عَسى رَبِّي أَنْ يَهْدِيَنِي ] شايد كه خداى من مرا راه نمايد به چيزى كه رشد او نزديك‌تر باشد از آنچه فراموش كردم ، و گفته‌اند كه : اين خود سخنى مستأنف است كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را فرمود كه بگوى : اى محمّد كه شايد كه خداى مرا راه نمايد به چيزى كه از قصّهء أصحاب الكهف بهتر باشد و از آن بصلاح نزديكتر از آيات و معجزات تا جواب آنان باشد كه ترا پرسيدند از قصّهء أصحاب الكهف و تو توقّف نمودى از آنجا كه ترا علم نبود به آن [ وَ لَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ] و درنگ كردند و بماندند ايشان در غار خود مدّت سيصد و نه سال . تا اين از سخن كيست ؟ بعضى گفتند كه « 1 » : سخن جهودانست كه اگر چنين نباشد اين را معنى نباشد كه گفت : قل اللّه أعلم بما لبثوا ؛ چه اوّل قطع است و دوّم ابهام ؛ و اين قول قتاده است

--> ( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) گفته : ( ج 3 چاپ اوّل ؛ ص 415 ) : « [ وَ لَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ] خلاف كردند در آنكه اين از كلام كيست ؛ بعضى گفتند : اين از كلام جهودانست ، [ و قالوا ] در كلام مقدّر است اى قالوا يعنى اليهود ؛ جهودان گفتند كه : ايشان در غار سيصد و نه سال مقام كردند چه اگر نه چنين باشد اين را معنى نبود كه گفت : قُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا ؛ چو اوّل قطع است و دوّم ابهام ؛ و اين قول قتاده است ، گفت : دليل بر صحّت اين قرائت عبد اللّه مسعود است كه خواند [ فقالوا و لبثوا ] و مطر الورّاق گفت : اين حكايت قول جهودانست خداى برايشان ردّ كرد بقوله [ قُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما لَبِثُوا ] ديگر مفسّران گفتند : اين كلام خداى تعالى است و خبر است از مدّت مقام ايشان در غار اين مقدار ؛ امّا قوله : قل اللّه أعلم بما لبثوا ؛ براى آن گفت كه جهودان در عهد رسول گفتند : از آنگه كه ايشان در غار شدند الى يومنا هذا سيصد و نه سال است ، خداى تعالى گفت : شما را به اين علمى نيست من دانم كه ايشان چه مقدار آنجا بودند و اينكه شما گفتيد خود مدّت مقام ايشانست در غار » .