أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
39
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
كه ايشان عوام و ضعفا را گفتندى كه : اگر اين محمّد پيغمبرى بودى فرشته بودى ؛ و ازين لازم نيايد كه تلبيس ادلّه كند ، از بهر آنكه خداى تعالى نگفت كه : من چنين كردم ، بلكه گفت كه : اگر كنم چنين باشد و تقدير محال روا بود ، و مثله : لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا ، و قوله : قُلْ إِنْ كانَ لِلرَّحْمنِ وَلَدٌ فَأَنَا أَوَّلُ الْعابِدِينَ ، آنگاه رسول را صلّى اللّه عليه و آله دلخوشى داد و گفت : اى محمّد اگر اين كافران بر تو افسوس ميدارند و هجرت ميكنند پيش از تو برسولان ديگر هم افسوس داشتهاند و ليكن رسولان را هيچ زيان نكردند ، زيان به خود كردند از آنكه فرود آمد ، بايشان جزا و و بال و عقاب آنچه ايشان به آن استهزا مىكردند در دنيا ، چون عذاب قوم نوح و قوم لوط و عاد و ثمود با آنكه ايشان را نهاده است از عذاب آخرت . [ سوره الأنعام ( 6 ) : آيات 11 تا 12 ] قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ ( 11 ) قُلْ لِمَنْ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ كَتَبَ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ ( 12 ) حقّ سبحانه و تعالى امر كرد و گفت : بگوى اى محمّد مر اين جماعت را كه : برويد و بنگريد تا چگونه بود عاقبت و سر انجام آنان كه مرا و آيات مرا بدروغ داشتند كه با ايشان چه رفت بهرى را بباد هلاك كرديم و بهرى را به زمين فرو برديم و بهرى را مسخ كرديم ، آنگاه گفت : بگو ايشان را و بپرس از ايشان كه كراست آنچه در آسمانها و زمين است ، اگر جواب دهند بر ايشان حجّت است و اگر جواب ندهند تو جواب ده و بگو كه : خداى راست تملّك و ملك براى آنكه او آفريدگار است و از عدم او بوجود آورده است از حيوان و جماد برحمت خود و براى شما رحمت بر ذات خود نوشته است كه بر شما رحمت كند و حكم كرده بدان و بر خود واجب گردانيده است و اين عبارت است از آنكه آنجا واسطه در ميان نباشد ، چون خواهد كه بر بنده رحمت كند و اين استعطاف است و استمالتى تا بطاعت او نزديك شوند و روى بدرگاه او نهند . كعب الاحبار گفت : اوّلين چيزى كه خداى تعالى نوشت نه بقلم و مداد ، بلكه بزبرجد و ياقوت و لؤلؤ اين بود كه : انّى أنا اللّه لا إله إلّا أنا سبقت رحمتى غضبى .