أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
21
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
خداى تعالى آن را بر ايشان ردّ كرد چنانچه گفته شد . [ سوره المائدة ( 5 ) : آيه 104 ] وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا إِلى ما أَنْزَلَ اللَّهُ وَ إِلَى الرَّسُولِ قالُوا حَسْبُنا ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ ( 104 ) چون اين جماعت را گويند كه : اين محالات كه گفتيد و اعتقاد كرديد از بحيره و سائبه بيائيد به آنچه خداى فرستاد يعنى قرآن و برسول او يعنى محمّد ، چون كتاب و رسول بر درجهء أعلى انداز پايه و مرتبه ايشان را بلفظ [ تعالوا ] امر كرد و در اصل اين امر است كسى را كه در نشيبى و پستى بود يعنى كه به بالا برآى ، ايشان جواب دادند كه بس است ما را آنچه يافتيم بر آن پدران خود را يعنى ما را طريقهء آبا و اجداد و اسلاف شايسته ؛ چشم بر نكنيم و دل بر نگماريم و علم حاصل نكنيم ، بدين جهل و كورى و اقتدا بپدران خود قناعت كرديم آنگه ردّ كرد بر ايشان و گفت : اگرچه پدران ايشان چيزى ندانستند و راه راست نيافتند و ضالّ و گمراه بودند باز بديشان اقتدا كنند و متابعت ايشان نمايند ؟ يعنى كسى كه بر عمى و ضلالت بود ازو هدايت چگونه آيد ؟ ! و اين آيت دليل است بر فساد تقليد . [ سوره المائدة ( 5 ) : آيه 105 ] يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ( 105 ) قديم تعالى چون حديث كافران و گمراهان كرد و آنچه ايشان كردند آن را بيان كرد و باز نمود كه : آنچه ايشان كردند شما را زيان ندارد و حقّ بر طريق ايشان نباشد بدانكه ايشان راضى نشوند عبد اللّه عباس گفت : رسول صلّى اللّه عليه و آله نامهء باهل هجر نوشت و منذر تميمى آنجا بود از قبل رسول صلّى اللّه عليه و آله او را گفت كه : ايشان را دعوت كن باسلام اگر قبول كنند و الّا جزيه بر ايشان نه ، او نامهء رسول صلّى اللّه عليه و آله بر عرب و جهودان و ترسايان و گبران عرضه كرد گفتند : جزيه قبول كنيم و اسلام نياريم ، رسول را صلّى اللّه عليه و آله ازين خبر كرد ، رسول صلّى اللّه عليه و آله نامه نوشت كه از عرب قبول مكن الّا اسلام يا تيغ ، و ديگران اسلام آرند يا جزيه قبول كنند ، او نامه نوشت كه عرضه كردم عرب ايمان آوردند و اهل ذمّت جزيه قبول كردند ، منافقان درين طعن زدند گفتند :