را وفات رسيد محمد بن الحنفيه گفت : اليوم مات ربّانىّ هذه الامّه ، گفت كه : ربّانى باشيد به آنچه مردمان را كتاب آموزيد و به آنچه درس كتب ميكنيد و ميخوايند و تكرار ميكنيد ابن عباس از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت كرد كه : ما من مؤمن ذكرا و انثى حرّ او مملوك الّا و للّه عليه حقّ واجب ان يتعلّم القرآن و يتفقّه فيه هيچ مؤمن نباشد از مرد و زن و بنده و آزاد و الّا خدايراست برو حقّى واجب كه از قرآن چيزى بياموزد و فقه آن بداند آنگه اين آيت برخواند [ وَ لا يَأْمُرَكُمْ ] و خداى نفرمايد شما را اين قول زجاج است ديگر مفسّران گفتند كه : نفرمايد شما را محمّد كه رسول خداى است بدانكه فرشتگان را و پيغمبران را خدايان گيريد چنان كه مشركان گفتند : الملائكة بنات اللّه ، و جهودان گفتند : عزير ابن اللّه ، و ترسايان گفتند : مسيح بن اللّه آيا « 1 » فرمايد شما را هرگز او : بكفر آوردن پس از آنكه مسلمان شده‌ايد . [ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيات 81 تا 83 ] وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ النَّبِيِّينَ لَما آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتابٍ وَ حِكْمَةٍ ثُمَّ جاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِما مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ قالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلى ذلِكُمْ إِصْرِي قالُوا أَقْرَرْنا قالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ ( 81 ) فَمَنْ تَوَلَّى بَعْدَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ ( 82 ) أَ فَغَيْرَ دِينِ اللَّهِ يَبْغُونَ وَ لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ ( 83 ) و ياد كن اى محمّد چون فرا گرفت خداى عزّ و جلّ پيمان پيغمبران از بهر آنچه دادم شما را از كتاب و حكمت پس آمد بشما پيغمبرى [ مُصَدِّقٌ ] تصديق كنندهء آنچه با شماست از توراة و انجيل تا ايمان آريد به او و يارى او كنيد زجّاج و مبرّد گفتند : [ لام ] تاكيد راست [ ما ] مجازات را و [ لَتُؤْمِنُنَّ ] جواب شرط است مفسّران خلاف كردند در آنكه مراد بآيت كيست بعضى گفتند : عهد از جملهء پيغمبران بستدند از بهر تصديق بعضى بعضى را و آنكه امّتان خود را فرمايند تا به همه ايمان آوردند و معنى نصرت ايمان و تصديق و متابعت است و از امير المؤمنين على عليه السّلام روايت كرده‌اند كه خداى هيچ پيغمبرى را نفرستاد و الّا كه برو عهد گرفت كه : بمحمّد مصطفى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ايمان آرد و قوم را فرمايد تا به او ايمان آرند و معنى

--> ( 1 ) - درين مورد و موارد بسيار ديگر « آيا » را در نسخهء قديمى « اى » به صورت حرف ندا نوشته است و ما قياسا تصحيح كرده‌ايم .