أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
2
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
هيچ بندهء مخلوق را ديدى بىپدر ؟ - گفت : از قدرت خداى تعالى بديع نيست و ليكن نميدانيد كه فرزند با پدر ماند ؟ - گفتند : بلى ، گفت : خداى را مثل و مانند نيست عيسى با او چگونه ماند ؟ - عيسى زندهء بود فناپذير و خداى تعالى زندهايست كه نميرد ، خداى تعالى حافظ و خالق خلقانست و عيسى اين نتواند كردن ، هيچ چيز بر خداى تعالى پوشيده نيست در آسمان و زمين و عيسى از آن هيچ نداند ، گفتند : همچنين است ، گفت : نه خداى تعالى صورت عيسى عليه السّلام در رحم مادر بنگاشت چنان كه خواست ؟ - گفتند : بلى ، گفت : نميدانيد كه خداى تعالى مستغنى است از طعام و شراب و حدث ، و عيسى طعام و شراب خورد و او را حدث بود ؟ - گفتند : همچنين است ، گفت : نميدانيد كه عيسى از مادر بزاد كوچك بود چون دگر كودكان آنگه به غذا و تربيت بزرگ شد ؟ - گفتند : بلى ، گفت : چون اقرار داريد بدين چگونه گوئيد كه عيسى پسر خداست ؟ ! خداى تعالى اوائل سورهء آل عمران بفرستاد تا بسر هشتاد و اند آيت . اختلافى كه در معنى [ الم ] است گفته شده است وجهى نبود اعادت كردن آن ميگويد كه : منم خداى ميدانم اسرار و ضمائر خلايق خدائى كه هيچ خداى نيست الّا او زندهء پاينده ، فرو فرستاد بر تو اى محمّد كتابى را كه ذكر آن كرده است در توراة و انجيل كه آن كتاب قرآنست و از حروف مقطّعه است چون [ الم ] به حق فرستاد نه بباطل درست است و راست است و براست دارنده است آن را كه از پيش اوست از كتابها و پيغمبران و شرايع ايشان و فرو فرستاد توراة و انجيل را پيش ازين تا هدايتى و راه نمايندهء باشد مردمان را ، در حقّ كتاب « نزّل » فرمود و در حقّ توراة و انجيل « انزل » گفت : براى آنكه قرآن را آيت آيت فرستاد و توراة و انجيل را بيكبار فرستاد و توراة از توريه گرفتهاند براى آنكه بيشتر ازو معاريض و تلويحات است و به زبان عبرى ثور و ثرا « 1 » باشد يعنى شريعت ، و انجيل را از طعنهء نجلاء گرفتهاند يعنى واسعه براى
--> ( 1 ) - كذا صريحا در نسخهء قديمى و در بعضى نسخ : « ثور وثوا » و در بعضى ديگر : « ثور ثوا » ( بدون حرف عطف ) و در تفسير ابو الفتوح : « توروتو » .