بود آنگه فرمود كه : اگر جنب باشيد طهارت كنيد يعنى سر و تن بشوئيد و جنابت بانزال آبى دافق بود در هر حال كه باشد و بالتقاء ختانين و اگر بيمار باشيد يعنى از جراحتى و آبلهء و بيمارئى كه استعمال آب به آن زيان دارد يا بر سفرى باشيد يا يكى را از شما غايط آيد يا با زنان مقاربت كرده باشيد و آب نيابيد از بهر وضو و غسل تيمّم كنيد به خاك پاك اگرچه در اوّل آيت ذكر جنابت و اينجا ذكر ملامست كرد و مراد جماع است لازم نيايد كه چون حكم مختلف بود تكرار بود از بهر آنكه حكم اوّل كسى راست كه آب بيابد و حكم دوّم كسى راست كه آب نيابد . آنگه فرمود كه : [ فامسحوا ] مسح كنيد بعضى از رويهاى خود و دستهاى خود را از آن خاك پاك اگر تيمّم ببدل از وضو بود يك بار دست بر زمين زند و از رستنگاه موى سر تا كنار بينى مسح كند و به كف دست چپ پشت دست راست را مسح كند از بند دست تا سر انگشتان و به كف دست راست پشت دست چپ را و ببدل غسل دوبار دست بر زمين زند « 1 » . [ ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ ] ( الايه ) حقّ تعالى چون كسى كه از كسى عذر خواهد از تو عذر ميخواهد و ميگويد كه : غرض من درين باب رنج و حرج و تنگى تو نيست غرض من طهارت و پاكى تو است كه من نخواهم كه تو پليد باشى خواهم كه تو پاك باشى خداى كه در سراى رنج به تو رنج نخواست در سراى راحت رنج تو چگونه خواهد ؟ ! ميگويد كه : نخواست خداى بر شما حرجى كند و لكن خواست تا شما را پاكيزه گرداند و نعمت خود بر شما تمام گرداند تا باشد كه شما شكر خداى گوئيد . در خبرست كه هر كس وضوى نماز كند و فرايض و سنن او بجاى آرد خداى تعالى بهر قطرهء آب كه از دست او بچكد فرشتهء بيافريند تا براى او استغفار مىكند تا بروز قيامت . [ سوره المائدة ( 5 ) : آيه 7 ] وَ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ مِيثاقَهُ الَّذِي واثَقَكُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنا وَ أَطَعْنا وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ ( 7 ) آنگه حقّ تعالى تذكير نعمت خود كرد بر بندگان و فرمود كه : ياد كنيد نعمت خداى را كه بر شماست و آن عهد و ميثاقى كه از شما گرفته است بر ياد آن باشيد و فراموش مكنيد گفتند : مراد بيعت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است كه ايشان كردند و عهد رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه بر ايشان

--> ( 1 ) - در حاشيهء نسخهء قديمى به خط جديد : « يك بار براى روى و يك بار براى دستها » .