أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
238
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
فرستاده است از قرآن و بنزديك رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تا او حاكم بود ميان شما يعنى آن منافق را كه با جهود حكومت بود تو منافقان را بينى اى محمّد كه روى بگردانند از تو روى بگردانيدنى از بهر آنكه تو حكم ميكنى و ميل و رشوت روا ندارى . [ سوره النساء ( 4 ) : آيات 62 تا 63 ] فَكَيْفَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ثُمَّ جاؤُكَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنْ أَرَدْنا إِلاَّ إِحْساناً وَ تَوْفِيقاً ( 62 ) أُولئِكَ الَّذِينَ يَعْلَمُ اللَّهُ ما فِي قُلُوبِهِمْ فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَ عِظْهُمْ وَ قُلْ لَهُمْ فِي أَنْفُسِهِمْ قَوْلاً بَلِيغاً ( 63 ) گفتهاند كه : آيت در عبد اللّه ابى سلول آمد و [ مصيبة ] آن مذلّت بود كه به او رسيد چون از غزاة بنى المصطلق باز آمدند در وقعتى كه آن را مربسيع گفتند و سورة المنافقين در شأن او فرو آمد و او در غدر و خشوع گرفت و قصّهء اين در سورة المنافقين بيايد انشاء اللّه آنگه بيامد و سوگند خورد كه به آنچه گفت در ميان آن دو گروه جز احسان و توفيق نخواست بعضى ديگر گفتهاند كه : مراد به [ مصيبت ] كشتن آنمرد بود كه عمر او را بكشت آنگه اولياء خون آمدند و طلب ديت كردند و سوگند خوردند كه ما را درين غرض اطفاء نايره است و ما طلب صلاح ميكنيم و الّا احسان و توفيق نميخواهيم و گفتهاند كه : آيت بر عموم است و مراد مصيبتى معيّن نيست يعنى هر گه كه ايشان را نكبتى رسد اعتبار برنگيرند و از سوگند بدروغ خوردن باز ناستند و آنچه بخلاف راست است به ظاهر وفاق و به باطن نفاق كنند و بر آن سوگند خورند كه ما جز احسان و توفيق نخواستيم حقّ تعالى تكذيب ايشان كرد به آنچه گفتند گفت : ايشان آنانند كه خداى تعالى داند آنچه در دلهاى ايشان است و اشارت به آن منافقان است اى محمّد از ايشان اعراض كن و روى از ايشان بگردان و براى اعذار و انذار و حجّت ايشان را وعظ كن و پند ده به زبان و عقوبت مكن ايشان را و بگوى در نفس ايشان ايشان را گفتارى بليغ و تمام يعنى اگر توبه نكنند ايشان را بقتل بترسان ضحّاك گفت : ايشان را بر ملا وعظ كن و در سرّ قولى بليغ گوى تا زجر باشد ايشان را بعضى ديگر گفتند كه : أعرض عن قبول قولهم ، گفتار ايشان قبول مكن عذر ايشان مپذير كه دروغ ميگويند و پند ده ايشان را و گفتارى بليغ گوى يعنى آنچه در دل داريد اگر اظهار كنيد شما را بفرمايم كشتن .