أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

209

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

دست راست بدست راست گيرند ؛ در ظاهر اسناد فعل با يمين است و در معنى با مرد سوگند خوار ، در جاهليّت محالفت كردندى و با يكديگر عهد و سوگند خوردندى و با يكديگر گفتندى : دمى دمك و هدمى هدمك و ثأرى ثأرك و حربى حربك و سلمى سلمك و ترثنى و أرثك ، چون اين گفته بودندى ميان ايشان ميراث ثابت شدى و نصيب حليف از ميراث دانگى بودى خداى تعالى گفت : نصيب ايشان بدهيد از ميراث آنگه او را منسوخ كرد بآيت « أُولُوا الْأَرْحامِ » * ابن عبّاس گفت : آيت در آنان آمد كه رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ميان ايشان برادرى داد روز مواخات از مهاجر و انصار چون بمدينه آمدند ايشان به آن برادرى ميراث گرفتندى آنگه بآيت فرايض منسوخ شد . [ سوره النساء ( 4 ) : آيه 34 ] الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ فَالصَّالِحاتُ قانِتاتٌ حافِظاتٌ لِلْغَيْبِ بِما حَفِظَ اللَّهُ وَ اللاَّتِي تَخافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَ اهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضاجِعِ وَ اضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلاً إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلِيًّا كَبِيراً ( 34 ) آيت در سعد بن الربيع آمد و او از جملهء نقيبان بود زنش حبيبه بنت زيد با او نشوز كرد مرد وى را بزد او با پدرش نزديك رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمدند گفت : يا رسول اللّه من كريمهء خود را در حكم او كرده‌ام او وى را طپانچه بر روى زده است رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : قصاص بايد كرد . جبرئيل آمد و اين آيت آورد رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : ما چيزى را خواستيم و خداى چيزى ديگر خواست و آنچه خداى تعالى خواست بهتر است و قصاص برداشت در آنچه ميان زن و شوهر باشد بر وجه تأديب ؛ ميگويد كه : مردان قيّمان و استادگانند و مسلّطند بر زنان ، ايشان زبر دست‌اند و اينان زير دست ، و مردان را زبان امرست و گفتار نهى و دست تأديب ، از بهر چه چنين آمد ؟ - از بهر آنكه خداى تعالى تفضيل بنهاد خلقان را بعضى را بر بعضى بعقل و زيادتى دين و يقين ، از آنجا كه ايشان ناقص عقل و ناقص دين‌اند گواهى دو كس ازيشان بجاى گواهى يكمرد بود و بجهاد كردن كه مردان را فرمود : انفروا خفافا و ثقالا ، زنان را گفت : و قرن فى بيوتكنّ ، و رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم گفت : المرءة مسكينة ما لم يكن لها زوج ، زن مسكين است تا شوهرش نباشد قيل : يا رسول اللّه و ان كان لها مال ، و اگرچه مال دارد مسكين باشد ؟ - گفت : و اگرچه