أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
129
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دلتنگ شد و گفت : بار خدايا با رسول تو چنين كنند حق تعالى اين آيت فرستاد و گفت : اگر شما را جراحتى رسيد روز احد ايشان را نيز جراحت رسيد روز بدر ، و آن روزگارى است ميگردانيم آن را در ميان مردمان روزى ايشان را بود و روزى بر ايشان بود روزى چون روز بدر باشد كه هفتاد كس را بكشتند و هفتاد كس را اسير كردند ؛ و روزى چون احد باشد كه هفتاد و پنج مرد مهاجر و انصارى را بكشتند انس مالك روايت كرد كه : روز احد امير المؤمنين على عليه السّلام با پيش رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد شصت و اند جراحت بر اندام داشت از تير و نيزه و تيغ ، رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دست درو مىماليد در حال درست مىشد چنان كه پنداشتى كه هرگز نبود ، درين روز ابو سفيان با جماعتى بر سر كوه آمد و گفت : اين ابن ابى كبشة يعنى رسول اللّه ؟ اين ابن ابى قحافة ؟ اين ابن الخطّاب ؟ - عمر گفت : اينك رسول خداى و اينك ابو بكر و اينك من ، چه خواهى ؟ - گفت : يوما بيوم و إنّ الايّام دول و الحرب سجال ، عمر گفت : لا سواء يكسان نيست و راست نهايم ما با شما ؛ قتلانا فى الجنّة و قتلاكم فى النّار ، كشتگان ما ببهشتاند و كشتگان شما بدوزخ ، ابو سفيان گفت : شما چنين ميگوئيد و اگر چنانست ما خائب و خاسر باشيم [ وَ لِيَعْلَمَ اللَّهُ ] ظاهر آنست كه خداى تعالى اين براى آن كرد تا بداند آنكسانى را كه ايمان آوردهاند از شما و فرا گيرد از شما گواهان يعنى چون ظاهر شده باشد كه كيست كه صفت عدالت دارد و صلاحيت شهادت او را اختيار كند براى آن تا بر خلقان گواه باشد و اگرچه او ايشان را ناآفريده داند كه معصوم كيست و نامعصوم كيست و خداى تعالى ظالمان را دوست ندارد و مريد نباشد ثواب ايشان را و مراد بقوله [ لِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا ] آنست كه تا ممتاز شوند آنان كه بر ايمان ثبات نمودند از آنان كه ننمودند ، و بر ظاهر حمل نتوان كرد از آنكه خداى تعالى عالم الّذات است همهء معلومات واجب است كه معلوم او باشد بر هر وجهى كه صحيح بود كه معلوم او بود . [ سوره آلعمران ( 3 ) : آيات 141 تا 143 ] وَ لِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ يَمْحَقَ الْكافِرِينَ ( 141 ) أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرِينَ ( 142 ) وَ لَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَ ( 143 )