اين فعل كرده به اين اسباب و آلات توجيه مىكند بخداى و ميگويد : بار خدايا آنچه كردم جز براى تو نكردم و بر آنچه خواهم كرد از تو يارى ميخواهم قتاده « 1 » گفت : « إِيَّاكَ نَعْبُدُ » براى آنكه تو صانعى و « إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ » براى آنكه ما مصنوعيم ؛ و مصنوع را از صانع چارهء نيست ؛ إِيَّاكَ نَعْبُدُ ؛ لتدخلنا الجنان ، و إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ؛ لتنقذنا من النيران . ابو طلحه گفت كه : با رسول در بعضى غزوات بودم چون كار سخت شد و كارزار گرم گشت رسول صلى اللّه عليه و آله سر برداشت و گفت : يا مالك يَوْمِ الدِّينِ إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ، نگاه كردم سرها ديدم كه از تنها مىافتاد و كس را نديدم كه شمشير ميزد و كافران بهزيمت شدند گفتم : يا رسول اللّه اين سرها كه از تنها مىافتاد چه بود ؟ - گفت : فرشتگان ميزدند و شما نميديديد عبد الله عمر روايت كند كه چون كار بر تو سخت گردد بگوى : إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ، تا كار بر تو آسان گردد . [ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيه 6 ] اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ ( 6 ) امير المؤمنين على عليه السّلام ميگويد كه : معنى آنست كه اى بار خدايا ما را بر راه راست ثابت‌دار ، و بقول عبد الله عباس « صراط مستقيم » دين اسلام است و راه چيزى جز آن چيز بود پس مراد مقدّمات ايمان بود و آنچه بايمان نتواند رسيدن جز بدان ؛ و آن فعل خداى باشد از الطاف و تمكين و از إزاحت علّت و نصب ادلّه ، و از خداى آن خواهند كه فعل خداى بود و ايمان فعل بنده است بدليل امر و نهى و وعد و وعيد و مدح و ذمّ و ثواب و عقاب ؛ و بدليل وقوعش عند قصد و داعى و انتفايش عند صوارف و كراهت . حارث اعور روايت كرد از امير المؤمنين على عليه السّلام كه او گفت : از رسول خداى عليه السّلام شنيدم كه او گفت : صراط مستقيم كتاب خداى است جلّ جلاله ، سعيد جبير گفت : صراط مستقيم راه بهشت است ، ابو بريدهء اسلمى گفت : صراط مستقيم راه محمد است و آل محمد عليهم السلام ، ابو وائل گفت كه : رسول صلى اللّه عليه و آله دو خط بكشيد يكى از چپ خويش و يكى از راست

--> ( 1 ) - - در اقيانوس گفته : « قتاده بر وزن سحابه ( يعنى بفتح قاف ) از اسماء معروفه است » در معيار اللغه گفته : « و ابو قتادة كسحابة كنية و سموا قتاده ايضا كثيرا » پس معلوم شد كه قتاده كه از اعلام اشخاص است بفتح قاف مىباشد و بس .