أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

10

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

سورة فاتحة الكتاب مكّيّة و هى سبع ايات نامهاى فاتحة الكتاب ، بدانكه اين سوره را ده نام است : 1 - فاتحة الكتابش خوانند از بهر آنكه اوّل كتاب است و افتتاح بدوست ، و گفته‌اند : از براى آنكه اوّل او فرود آمد . 2 و 3 - امّ الكتابش و امّ القرآنش خوانند براى آنكه اصل كتاب است چنان كه مكّه را « امّ القرى » خوانند از آنكه اصل زمين ازوست ، و گفته‌اند : از براى آنكه مقدّم قرآن است ، و « امّ » بمعنى امام بود ، و گفته‌اند : از براى آنكه مجمع علوم است چنان كه در خبر آمده است كه خداى تعالى از آسمان صد و چهار كتاب فرستاد از آنها چهار اختيار كرد و علوم آن صد در آن چهار جمع كرد و آن توراة و انجيل و زبور و قرآن است ؛ آنگه علوم و بركات و ثواب داننده و خوانندهء اين چهار كتاب را در يكى جمع كرد و آن قرآن است ، و آنگه علوم و بركات قرآن جمع كرد و در سورتهاى مفصّل نهاد ، و آنگه علوم و بركات و ثواب مفصّل جمع كرد و در فاتحة الكتاب نهاد ، پس هر كه فاتحة الكتاب بخواند چنان باشد كه صد و چهار كتاب خوانده باشد . 4 - سبع المثانيش خوانند براى آنكه هفت آيت است و بيشتر آيتها را الفاظ مكرّر و مثنّى است ، و از بهر آنكه در هر نماز دو بار بايد خواندن ، و از بهر آنكه دو بار فرود آمد يك بار به مكه و يك بار بمدينه . 5 - وافيه‌اش خوانند از براى آنكه اين سوره مبعّض نتوان كرد در نماز بخلاف سورتهاى ديگر . 6 - كافيه‌اش خوانند براى آنكه اين سوره از سورتهاى ديگر كفايت كند و هيچ سورهء از وى كفايت نكند ؛ چنان كه رسول صلى اللّه عليه و آله گفت : امّ القرآن عوض من غيرها