أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
376
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
واجب است و بانگ بر ايشان زدى ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و نهى كرد ازين معنى و گفت : اگر اين معنى كنيد و ايشان را اضرار نمائيد و از فرمان خداى بيرون آمده باشيد از خداى بترسيد و از معاصى او احتراز كنيد تا مستحقّ عقاب او نگرديد و خداى تعالى شما را احكام شرعى مىآموزد از آنچه صلاح دين و دنياى شما در آنست براى آنكه او عالمست بجملهء معلومات مصالح و مفاسد او داند و شما ندانيد . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 283 ] وَ إِنْ كُنْتُمْ عَلى سَفَرٍ وَ لَمْ تَجِدُوا كاتِباً فَرِهانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضاً فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمانَتَهُ وَ لْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَ لا تَكْتُمُوا الشَّهادَةَ وَ مَنْ يَكْتُمْها فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ ( 283 ) ميگويد كه : اگر چنان باشد كه شما بر سفر باشيد و نويسنده نيابيد يا آلت آن از كاغذ و دوات و قلم و خواهيد كه تا مال ضايع نشود رهنى بستانيد و قبض كنيد و اجماع است كه رهن درست نباشد الّا بقبض و آيت اگرچه بذكر سفر مخصوص است خلاف نيست كه در حضر نيز رهن درست است و رسول صلى اللّه عليه و آله طعامى خريد بنسيه از جهودى و درع خود بنزديك او گرو كرد . مجاهد گفت : روا نبود الّا در سفر عند عدم كاتب پس اگر امين دارد بعضى بعضى شما را يعنى اگر مستدين امين باشد و صاحب حقّ را بقول او وثاقت بود و رهن نخواهد بايد كه او نيز خلاف نكند و امانت نگاه دارد و آنچه در ذمّهء او بود بگزارد و از خداى بترسد در آنچه او را در آن امين داشتهاند بايد كه خيانت نكند آنگه حقّ جلّ و علا گواهان را موعظه مىكند ميگويد كه : گواهى باز مپوشيد كه هر كه گواهى بازپوشد دل او بزهكار بود براى آن حواله بدل كرد كه كتمان فعل بدل بود و خداى تعالى داناست بدانچه شما ميكنيد و بيناست . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 284 ] لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشاءُ وَ يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ( 284 ) حقّ جلّ و علا چون بيان احكام شرعى كرد بازنمود كه آنچه من فرمودم ترانه براى آن فرمودم كه مرا به آن حاجتى بود بلكه از بهر تو و نفع و صلاح تو فرمودم چه