أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

335

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

بهائم خواهند و روئى بر صورت شير است بدان روى روزى سباع خواهند و روئى بر صورت كركس است بدان روى روزى مرغان خواهند . أبو ذر غفارى گفت : كه رسول خداى گفت : نيست هفت آسمان در جنب كرسىّ الّا چون حلقهء در بيابانى و كرسى در جنب عرش چنانست كه حلقهء در بيابانى . در اخبار مىآيد كه ميان عرش و كرسى هفتاد حجابست از نور و هفتاد حجاب از از ظلمت اگر آن حجابها نبودى حملهء كرسى از نور حملهء عرش بسوختى و برنج نيفكند او را نگاه داشت آسمان و زمين و دشوار نباشد برو و او بزرگوار است و رفيع است و بالاى همهء خلق است نه به جهت و مسافت و ليكن بتدبير و قدرت ، عظيم و بزرگوار است نه از روى جرم و جثّه و ليكن از روى كبريا و عظمت . فوائد اين آيت [ اللَّهُ ] دليل است بر ذات و صفات خداى تعالى براى آنكه تا بر صفت كمال نباشد استحقاق عبادت ندارد . [ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ ] دليل بطلان قول همهء مشركان است از ثنويان و گبران و ترسايان كه بدون خداى الهى اثبات كردند . [ الْحَيُّ ] دليل بطلان قول مشركان است و بت‌پرستان كه ايشان جماد و موات مىپرستيدند . [ الْقَيُّومُ ] دليل بطلان قول فلاسفه است و طبايعان كه گفتند : بيشتر چيزها بطبع و محلّ حاصل مىآيد حق تعالى باز نمود كه من قيّومم قائمم بتولّاى افعال خود . [ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ ] دليل بطلان قول جهودانست كه گفتند كه : خداى تعالى بشش روز عالم بيافريد خسته شد فاستراح يوم السّبت روز شنبه بياسود و دليل است بر بطلان مذهب جهم كه گفت : خداى تعالى عالمست بعلمى محدث و سهو برو روا باشد . تعالى عمّا قالوا [ لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ ] دليل بطلان مذهب مفوّضه است كه گفتند : خداى تعالى خلق عالم كرد بشخصى مخصوص محدث كه او را بيافريد و بنيابت خود بداشت . [ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ] دليل است بر بطلان قول آنان كه نفى شفاعت كردند .