أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
293
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
بنزديك رسول آمد و گفت : يا رسول اللّه عبد الرّحمن زبير كه شوهر دوّم بود مرا با من خلوت كرد و شايد كه مرا با پيش شوهر اوّل شوم بنكاح ؟ - گمان برد كه رسول را فراموش شده باشد رسول گفت : نه كه اوّل راست گفتى و اين ساعت دروغ ميگوئى ، برفت در خلافت ابو بكر بنزديك او آمد و ازو بپرسيد ؟ - گفت : نه كه من حاضر بودم آن بار كه از رسول صلى اللّه عليه و آله پرسيدى گفتى : آلت او مثل هدبة الثوب است ، بنزديك عمر رفت و ازو بپرسيد عمر گفت : پيش پيغمبر صلى اللّه عليه و آله رفتى جواب داد و بابو بكر شدى اكنون با نزديك من آمدى اگر ديگر اين حديث كنى بفرمايم تا ترا رجم كنند نه خداى تعالى در باب تو فرو فرستاده است فَلا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنْكِحَ زَوْجاً غَيْرَهُ ، و مراد بنكاح در آيت جماعست لقوله صلى اللّه عليه و آله : حتّى تذوقى عسيلته . نافع گفت : مردى بنزديك عبد اللّه عمر آمد و گفت : مردى زنى را سه طلاق داد برادرش برفت و او را بزنى كرد تا چون طلاق دهد بزن برادر باشد ، عبد اللّه عمر گفت : نشايد الّا بنكاح رغبت و ما بر عهد رسول اين را سفاح خوانديم كه رسول گفت : لعن اللّه المحلّل و المحلّل له ، يعنى شوهر دوّم و اوّل . عقبة بن عامر گفت كه : رسول گفت : الا ادلّكم على التيس المستعار ، شما را راه ننمايم بر بزى نر بعاريت گرفته ؟ - گفتند : بلى يا رسول اللّه ، گفت : آن باشد كه او را دارند تا تحليل كند براى ديگرى . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 231 ] وَ إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَ لا تُمْسِكُوهُنَّ ضِراراً لِتَعْتَدُوا وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ وَ لا تَتَّخِذُوا آياتِ اللَّهِ هُزُواً وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ ما أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتابِ وَ الْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ( 231 ) خطاب با صحابهء رسول است و مراد جملهء امّت ، ميگويد كه : چون طلاق دهيد شما زنان را و نزديك آيد كه اجل عدّهء ايشان بسر آيد نگاه داريد ايشانرا بنيكوئى بر وجه شرع يعنى مراجعت كنيد با ايشان يا رها كنيد ايشانرا بنيكوئى بر وجه مشروع يعنى بگذاريد تا از عدّه بيرون آيند و مالك نفس خود گردند .