أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
230
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 189 ] يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَهِلَّةِ قُلْ هِيَ مَواقِيتُ لِلنَّاسِ وَ الْحَجِّ وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى وَ أْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ( 189 ) معاذ جبل و ثعلبة بن غنم الانصارى از رسول صلى اللّه عليه و آله پرسيدند كه : يا رسول اللّه ماه نو پديد آيد باريك و ضئيل آنگه مىافزايد تا تمام شود باز ديگر باره ميكاهد تا باريك شود اين سبب چيست ؟ - حقّ جلّ و علا اين آيت فرستاد و گفت : اى محمّد از تو مىپرسند و سؤال ميكنند از نامهاى نو جواب ده ايشان را و بگوى كه آن وقتهاى است براى مردمان تا به آن اوقات عبادات كنند از حجّ و عمره و روزه و افطار و محلّ ديون و عدّهء زنان و مشاهرهء مزدوران و مدّت حمل و هر چه تعلّق بسال و ماه دارد بخلاف حال آفتاب كه هميشه بر يك حال بود و زيادت و نقصان درو نمىآيد . اصمعى گفت كه : از شب اوّل تا هفتم هلال خوانند و تا چهاردهم قمر و چهاردهم و پانزدهم بدر خوانند . [ وَ لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى وَ أْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ] مفسّران گفتهاند كه : در جاهليّت مردى چون احرام گرفتى بحجّ يا عمره از در سراى و خانه و خيمه در نرفتى اگر حاضر باشد و اگر باديهنشين از پس سراى سوراخى در ديوار كردى يا نردبان بر ديوار سراى نهادى و در سراى آمدى و اگر باديهنشين بودى از پس خيمه گذر كردى و مىپنداشتند كه اين بد است چون اسلام آمد همين قاعده بود تا يك روز رسول صلى اللّه عليه و آله در سراى بعضى انصاريان از در سراى در شد مردى از جملهء ايشان بر اثر رسول صلى اللّه عليه و آله در سراى شد رسول او را گفت : نه تو محرمى ؟ - گفت : بلى ، گفت : چرا بدر سراى در آمدى ؟ - گفت : به تو اقتدا كردم رسول صلى اللّه عليه و آله گفت : من از حمسم يعنى از قريش و ايشان را اين طريقه نبود مرد گفت كه : من نيز از حمسم دين ما يكيست و من به همه حال به تو اقتدا كنم در كارها ، خداى تعالى اين آيت فرستاد كه برّ و نيكوئى نيست كه در خانههاى خويش از پس پشت در رو يدبّر و نيكوئى آن كسى راست كه تقوى كند و از معاصى و مناهى اجتناب كند در خانهها كه مىآئيد در حال احرام از پس در ميائيد از پيش درآييد و از خداى بترسيد و از گناه پناه به او دهيد تا باشد كه فلاح و