از ديت يا تخفيف كنند يا ترك قصاص كنند و بديت راضى شوند بايد كه ولىّ مقتول اتّباع قاتل از براى مطالبه بنيكوئى كند و با او عنف و درشتى نكند و قاتل بمعروف و نيكوئى ديت را باولياء مقتول رساند هيچ مطل و مدافعه نكند . [ ذلِكَ تَخْفِيفٌ ] اين حكم كه قصاص است يا عفو ديت است تخفيفى است شما را از خداى شما و رحمتى است براى شما ؛ بر اهل توراة قصاص بود يا عفو ، و ديت گرفتن حرام بود بر ايشان ؛ و بر اهل انجيل عفو بود يا ديت ، و قصاص بر ايشان حرام بود . [ فَمَنِ اعْتَدى ] پس هر كه از حدّ در گذرد پس از اين كه خداى فرموده بود به آنكه ديت قبول كرده بود كشنده را باز كشد او را عذابى سخت رنجاننده بود در آخرت . سعيد جبير گفت : مراد آنست كه هر كس كه پس از عفو يا قبول ديت قاتل را بازكشد او را باز بايد كشتن . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 179 ] وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ( 179 ) و شما را در قصاص حيات و زندگانى است يعنى قصاص براى آنست در شرع تا زاجر و مانع بود آنكس را كه خواهد كه كسى را بناحق بكشد و چون از قصاص انديشه كند بترسد و منزجر شود و بسبب اين دو كس كشته نشود و هر يكى را حياتى باشد پس در قصاص حيات باشد . سدى گفت : از بهر آنست كه پيش از اسلام بيك مرد ده مرد را و كمتر و بيشتر مىكشتند چون ايشان را بقصاص فرمودند از آن باز استادند جز يكى را نكشتند پس در قصاص حيات ديگران باشد . [ لَعَلَّكُمْ ] تا بود كه شما حذر كنيد از كشتن ترس قصاص را ؛ و تقوى و پرهيزگارى پيشه گيريد . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 180 ] كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْراً الْوَصِيَّةُ لِلْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ ( 180 ) جماعتى به اين آيت تمسّك كردند در وجوب وصيّت و گفتند كه : وصيّت واجب است براى لفظ [ كُتِبَ ] و لفظ [ حَقًّا ] و اين دو لفظ در وضع اقتضاى وجوب نمىكند بخلاف