ميانهء آنها وجود ندارد و از بنياد و ريشه با هم متفاوت است . پنجم : نكاتى كه زندگانى و درجهء معنوى و عرفانى سيّد برهان الدّين محقّق را مىتواند روشن‌تر كردن از قبيل اظهارات وى دربارهء مقام و احوال قلبى و روحانى و سلوك معنوى خود در صفحهء : 26 ، 28 ، 29 ، 33 ، 36 ، 39 ، 42 ، 46 ، 47 ، 53 ، 57 ، 60 . و با وجود محدود بودن اطّلاعات دربارهء برهان محقّق و اينكه افلاكى به حقيقت چيزى بر گفتهء مختصر سلطان ولد نيفزوده و اضافات او بيشتر بذكر كرامات و مطالب بىاساس ( به لحاظ تاريخى ) متوجّه است قيمت نكاتى كه از روى اين كتاب بدست مىآيد بر اهل تحقيق پوشيده نخواهد بود . از اين‌ها همه بگذريم ، معارف برهان محقّق كتابيست از نيمهء اوّل قرن هفتم مشتمل بر موضوعى مهمّ و آن بحث عرفانى است و از اين نظر اهميّت بسزا دارد خاصه كه در نوع خود كم‌نظير است زيرا بدون شك مجموع تقريرات و سخنان اوست كه در مجالس بيان كرده و بدين نظر است كه مانند سائر كتب صوفيّه مرتّب بر ابواب و فصول نشده و نظم و ترتيب خاص ندارد و مطالب آن مطابق تقسيمات فنّى پهلوى يكديگر قرار نگرفته و از نظم منطقى عارى است و بدين جهت تا حدّى كه قلم اصلاح و تهذيب در آن به كار نرفته نمودار نثر محاوره و گفتگوى روزانهء صوفيان و مجالس عرفانى تواند بود . نثر كتاب چنان كه مىبينيد ساده و روان و خالى از تكلّف است و مطالب