يكى قضا و كفّارة واجب است ، و بر دوم قضا واجب است بىكفّارة ، و بر سيؤم كفّارة واجب است بىقضا ، و بر چهارم نه قضا واجب است و نه كفّارة ؛ امّا آنك 381 قضا و كفّارة بر وى واجب است آنكس بوذ كى قضاء رمضان بر وى واجب شذ و تأخير كرد تا رمضان ديگر برسيذ و زن كى حامله بوذ و شير دهذ به شرط آنك از هلاك فرزند انديشند 382 روزه ( 24 ) 383 و قضا و كفارة بر ايشان واجب بوذ اگر از نفس خود انديشند 384 حكم ايشان حكم رنجور بوذ . اين قول ابن عمر 385 و مجاهدست و . . . شافي 386 ، و بعضى گفته‌اند : زن آبستن و شير دهنده اگر از نفس خوذ ترسند و از فرزند هم ترسند بريشان كفّارة واجب بوذ بى قضا ، و اين قول ابن عباس است و مذهب خاندان 387 ، و بعضى گفته‌اند : قضا بريشان واجب بوذ بىكفارة ، و اين مذهب حسن و عطا و ضحاك و اهل عراق و مالك 388 و اوزاعى 389 است . امّا آنك قضا بر وى واجب است بىكفّارة ، رنجورست و مسافر و حائض و نفسا ؛ و امّا آنك بر وى كفاره واجب بوذ بىقضا مردان پير خرف 390 و زنان عجوزه و آنكس كى رنجورى دايم دارذ كى آن را اميد صحّت نبوذ و تشنهء كى او را بيم مرگ بوذ . برين طايفه كفّارة واجب بوذ بىقضا . امّا آنك بر وى نه قضا بوذ و نه كفّارة ، ديوانه است . و در حدّ و مقدار طعام كى بوجه كفارة دهند خلاف كرده‌اند . بعضى گفته‌اند : قدر آن صاعي بوذ 391 از روزى كى افطار كرده باشذ ، و اين قول اهل عراقست ؛ و بعضى گفته‌اند : نيم صاع از گندم يا ميويز 392 يا خرما يا ساير 393 394 حبوب ؛ و بعضى فقها گفته‌اند : از آنچ در رمضان خورده است . ( 25 ) محمد حنفيّه 395 گويذ - رضي اللّه عنه - : بهر روزى افطار كرده است مدّى طعام بدهذ و بعوض 397 مدّى 396 نان خورش بدهذ . ابن عبّاس گويذ : يك مسكين را طعام ده و از 398 آنچ خوذ خوردى در وقت افطار و آنچ به آن سحر خوردى ؛ و بعضى گفته‌اند : هر روزى را طعام يك مسكين بدهذ ، و اين مذهب عطا و مالك انس و شافعى 399 است و عامه فقهاء حجاز برين‌اند - و اللّه اعلم . قوله - تعالى - : [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 186 ] وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ ( 186 ) در سبب نزول اين آيت خلاف كرده‌اند . عبد اللّه عبّاس گويذ : در شأن عمر و اصحاب او منزل شذ ، و اين چنان بوذ كى مفسّران گفته‌اند كى در ابتداء اسلام تا نماز خفتن 400 نگزارده بوذندى طعام و شراب و مباشرت كردن با زنان حلال بوذى 401 ؛ چون نماز خفتن