أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ
610
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )
خوانندهء تيزبين و ريزبين را سفارش مىكنيم بدين كه اگر در پى تحقيق در روايات مختلف در بارهء حضرت امام زمان - صلوات اللّه عليه و روحي و أرواح العالمين له الفداء - مىباشد و به تتبّع در مصادر پيشگفته مىپردازد حتما و ضرورتا حاشيهء محقّقان « كتاب الغيبة » ( تأليف شيخ طوسى ، چ مؤسّسة المعارف الإسلاميّة ) را بر ص 181 و 182 از كتاب ياد شده ببيند و مآخذ مورد اشارت ايشان را در پرسمان مورد بحثشان بازرسد . ( 1701 ) 147 / 6 « صحاح » . اهل سنّت را شش حديثنامهء بنيادين و مهمّ هست كه آنها را با نام پرهيبت « صحاح ستّه » يا « اصول ستّه » باز مىخوانند ؛ أرجى كه بيشترينهء دانشوران سنّى براى اين حديثنامههاى ششگانه - البتّه به طور نابرابر - قائلند ، از همين عنوان مبالغتآميز « صحاح » پديدارست . گفتنى اين كه على الظّاهر عنوان « صحاح ستّه » از أواخر سدهء ششم هجرى رواج يافته و پيش از آن ، در آن روزگار كه حديثنامههاى ششگانه گردآورده شدند ، اين كتب چنين ناميده نمىشدهاند . اينك آشنايى اجمالى با اين شش كتاب : 1 ) حديثنامهء بخارى كه « صحيح » و « الجامع الصحيح » مىخواندندش . گردآورندهاش محمّد بن إسماعيل بخارى در سال 194 ه . ق . به جهان آمده ( در بخارا ) و به سال 256 ه . ق . بمرده . برخى از اهل سنّت چندان اين حديثنامه را گرامى داشتهاند كه گفتهاند پس از قرآن ، كتابي صحيحتر از كتاب بخارى نيست ! گروهى از حقيقت جويان سنّى و شيعى اين كتاب را ناقدانه نگريستهاند و بر جايهايى از كار بخارى انگشت نهادهاند . انتقادات وارد شده بر بخارى پر شمار ، و در واقع فروشكنندهء آن سكوى پوشالى است كه بخارى بر آن ايستانيده شده . 2 ) حديثنامهء مسلم كه « صحيح مسلم » اش مىخواندند . گردآورندهء آن ، مسلم بن حجاج بن مسلم قشيرى نيشابورى ، در اوايل سدهء سوم هجرى در نيشابور زاده شد و در سال 261 يا 262 ( يا 267 ) ه . ق . بمرد . اهل سنّت - عمدتا - حديثنامهء مسلم را پس از آن بخارى مهمترين حديثنامه مىشمارند و از دو حديثنامهء بخارى و مسلم - معمولا - به نام « صحيحين » ياد مىكنند . 3 ) سنن ابن ماجة . محمّد بن يزيد بن ماجة ربعي قزوينى ، گردآورندهاش ، به سال 273 ه . ق . بمرده است . 4 ) سنن ترمذى كه به نامهاى « جامع ترمذى » ، « صحيح ترمذى » و « جامع صحيح » نيز معروف است . گردآورندهاش محمّد بن عيسى ترمذى در آغاز سدهء سوم به جهان آمد و به سال 279 ه . ق . در گذشت . 5 ) سنن ابى داود كه گردآوردهء سليمان بن اشعث معروف به ابى داود سجستانى ( جان سپارده به سال 275 ه . ق . ) است . 6 ) سنن نسائي . گردآورندهاش احمد بن على بن شعيب بن على نسائي نيشابورى در سال 214 يا 215 ه . ق . در نساء خراسان به جهان آمد و به سال 303 ه . ق . در مكّه در گذشت . بىهيچ گمان وى از دوستداران خاندان نبوّت - عليهم الصّلوة و السّلام - شمارده شده است . او را كتابي است در فضائل امير المؤمنين