احياء معالم و مآثر فرهنگ پر بار إسلامي ، به تصوير كشيدن اين كوشش فرخنده است و باز نمايانيدن سيماى پردرخشش گرمروانى كه كوشيدند تا بنياد سترگ انديشهء إسلامي را در جهان به همگان بشناسانند . احياء اين آثار مايهء بازآموزى مفهوم « بازانديشى و بازسازى انديشهء دينى » است كه گاه در روزگار ما بازيچهء دست اين و آن مىگردد ، اين و آنى كه بجاى « دين حنيف » از « دين نحيف » سخن مىگويند و بدان فرا مىخوانند ؛ جان سوزتر اين كه در اين ميان كثيرى ساده لوح يا آسانگير يا . . . - آسان و بىمزد و منّت - به دست كسانى كه در پى باز كردن جايى براى بسط نفسانيّت خويش‌اند و صلابت دين و ارجمندى دين‌گزاران را به زيان اين افزون خواهى مىبينند ، به بازي گرفته شده‌اند . نگارندهء اين پيشگفتار نيك مىداند كه « اگر در تقرير محاسن اين كتاب مجلّدات پرداخته شود هنوز حقّ آن بواجبى گزارده نيايد » 149 و أمثال اين تصنيف را بر گردن ما حقّى بزرگست ؛ چنان كه بايد بزرگانى قلم بزنند تا اندكى از بسيارش ادا كرده شود ؛ ولى در مرتبهء نخستين ، تهيدستى راقم در بازار دانشيان ، و در مرتبهء ديگر ، محدوديّتهاى موجود كار پژوهش و نشر ، وى را از افزايش حجم پيشگفتار و يادداشتها براى شكافتن دقائقى ديگر و حقائقى فزونتر در بارهء متن كتاب ، باز داشت . گمان مىكنم در تطويل برخى يادداشتهاى نيمهء نخست زياده روى كرده‌ام ؛ ولى نيمهء دوم چنين نيست . يادداشتهاى نيمهء دوم را به چند دليل تا آنجا كه مىشد درز گرفتم و از درازگويى بجد پرهيختم : يكى كسالتى كه بدان دچار بودم ؛ ديگر سفارش دوستان به من كند كار مبنى بر اندكى شتاب كردن در بستن پروندهء چاپ يكم اثر ؛ ديگر اين اميد كه خواننده در نيمهء يكم انس كافى با ذهن و زبان حاكم بر متن يافته باشد و نيازش به توضيحات مصحّح كمتر باشد ؛ چهارم باور داشتن اين كه كمال‌گرائى در كار حدّ و مرز نمىشناسد و اگر مىخواستم به انتظار كمال كار بنشينم هيچگاه قلم خسته را بر دفتر فرو بسته نمىتوانستم نهاد ! پاره‌اى كوته نوشتها و اختصارات در نوشته‌هايم در اين پژوهش به كار رفته است كه گشايش هر يك سودمند به نظر مىرسد : گ . گويا