نامور كه در يادداشتى كوتاه نبايد درين تعليقات در بارهء وى سخن گفت . خواهندگان بنگرند به : دائرة المعارف بزرگ إسلامي ، ج 5 ، مقالهء « ابو ذر غفارى » ( صص 475 - 480 ) . در تداول فارسى امروز ، « أبو ذر » را معمولا بىتشديد راء تلفّظ مىكنند ولى در اصل راء آن مشدّد است . صاحب القاموس المحيط مىگويد : « الذّرّ : صغار النمل و . . . و أبو ذرّ جندب بن جنادة . . . » ( ج 2 ، ص 49 ) . ( 1140 ) 71 / 1 « بربذه » . در دستنوشت : « بريذه » ( ؟ ، بريذه ؟ ) . در تاريخنامه‌ها گفته‌اند أبو ذر - رضوان اللّه عليه - به « ربذه » تبعيد گرديد . ( نگر : دائرة المعارف بزرگ إسلامي ، ج 5 ، ص 477 ) . ( 1141 ) 71 / 1 « مروانرا - لعنه الله - كى » . « مروان بن حكم » : در خلافت عثمان وزير و مشاور او بود . در جنگ جمل به هوادارى عايشه جنگيد . به سال 64 ه . ق . در دمشق به خلافت رسيد . به سال 65 ه . ق . مرد . حكومت آل مروان - از بنى اميّه - با او شروع شد . ( نگر : فرهنگ فارسى ، معين ، بخش اعلام ) . مروان با اهل البيت - عليهم السّلام - دشمنى مىورزيده و مفاسد زيادى از او سر زده كه شيعه و سنّى باز گفته‌اند . نزد شيعه و دوستداران خاندان وحى - عليهم السّلام - ، مروان ملعون است ؛ لعنه اللّه . مرحوم محدّث قمى - قدّس اللّه روحه - در سفينة البحار ( الجزء الثّانى ، ص 536 و 537 ) شرح قابل توجّهى در بارهء مروان - لعنه اللّه - و ملعونيّت او نوشته است . براى برخى آگاهيهاى كلّى در بارهء مروان ، نگر : المعارف ، ابن قتيبة ، حقّقه و قدّم له : دكتور ثروت عكاشة ، صص 353 - 355 . ( 1142 ) 71 / 2 « و فرزندان وى » . به سنجش معنا ، پس از وى « بود » مىبايد ؛ خواه حذف به تعمّد و وقوف باشد ، خواه به سهو ، حذف نادلپذيرى است . ( 1143 ) 71 / 2 « او را از مدينه بيرون كرده بوذ » . در تاريخنامهء طبرى مىخوانيم : « [ ( عثمان ) ] مروان بن الحكم را كه پيغمبر - عليه السّلام - او را برانده بود كه مرتد گشته بود ، او را بياورد و وزيرى خويش او را داد . » ( تاريخنامهء طبرى ، گردانيدهء منسوب به بلعمى ، به تصحيح و تحشيهء محمّد روشن ، ج 1 ، ص 593 ) . ( 1144 ) 71 / 3 و 4 « عبد اللّه مسعود را به زخم چوب كشته . . . سوخته » . نگر : كشف المراد ( صحّحه و . . . : الأستاذ حسن زاده الآملى ) ، ص 380 . در مناظرة يوحنّا مع علماء المذاهب الأربعة آمده : « و ضرب [ ( عثمان ) ] ابن مسعود حتّى مات و أحرق مصحفه ، و . . » ( مناظرات في الإمامة ، ص 487 ) . محقّق محترم متن ، آقاى عبد اللّه الحسن ، ذيل « ضرب ابن مسعود » در حاشية آورده‌اند : « نهج الحقّ ص