أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ
493
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )
( 888 ) 46 / 19 « مريت الضّرع » . در دستنوشت : مزيت الضّرع . ( كسرهء ضاد شايد به قلمى ديگر باشد . ) ( 889 ) 46 / 20 « الامر » . بىگمان نيستم در اين كه « الامر » به همان قلم متن باشد . آيا ممكن است عبارت اين جايگاه تراشيده شده باشد و « الامر » بجاى آن نوشته شده باشد ؟ ( 890 ) 46 / 20 « در امر » . در دستنوشت ، جاى سه حرف نخستين عبارت ( ظ . با كاغذ كى ) پوشيده است ، و بالاى پوشيدگى لفظ « در » نوشته شده است ( به قلم متن يا قلم ديگر ؟ ) . ( 891 ) 46 / 23 « هلمّوا » . در بارهء اين لفظ ، نگر : المنجد الأبجدى ، ذيل « هلمّ » ( ص 1123 ) ؛ همچنين : بلابل القلاقل ، رويهء 56 ( از عكس دستنوشت كه نزد ما هست و چند رويهاى از آغازش بىشماره است ) . ( 892 ) 46 / 23 « مجىّ » . در دستنوشت به همين ريخت ضبط شده ؛ گويا گونهاى إملائي ( - آوايى ) باشد از « مجيء » . « مجيء » به معناى « آمدن » است و مقابل « ذهاب » . « نه بىعبارت او خلق را قيام و قعود * نه بىاجازت او روز را مجيء و ذهاب » ( عثمان مختارى ) ( به نقل از : فرهنگ فارسى معين ) . ( 893 ) 46 / 25 « مباهله » . « المباهلة » : « يك ديگر را نفرين كردن » . ( كتاب المصادر ، ص 651 ) . ( 894 ) 46 / 26 « عليه السّلم » . اصل دستنوشت همين ضبط ما را دارد ولى ( ظ . ) با قلمى ديگر ( ظ . متأخّر ) اين عبارت را با تصرّفى به « على - عليه السّلام - » بدل كردهاند . قصد متصرّف شايد اين بوده است كه كسى جز امام على - عليه آلاف التّحيّة و الثّناء - ، مصداق « امير المؤمنين » مذكور در متن پنداشته نشود . بارى ، مسلّم است كه در متن ، مراد از « امير المؤمنين » ، كسى جز مولانا و مقتدانا ، امام بر حق و خليفهء رسول اللّه ، حضرت على بن أبي طالب - عليهما الصّلاة و السّلام - ، نيست . ( 895 ) 47 / 1 « در پى خوذ و على داشت » . أمين الإسلام طبرسى نوشتهاند : « جاء النّبيّ - صلّى اللّه عليه و آله - آخذا بيد على بن أبى طالب ( ع ) و الحسن ( ع ) و الحسين ( ع ) بين يديه يمشيان و فاطمة ( ع ) تمشى خلفه » ( مجمع البيان ، ج 2 ، ص 762 ) . « در پى خود . . . داشت » : ( ظ . ) يعنى به دنبال و در پى خويش قرار داد ، در پى خويش . . . جاى داد . « داشتن » در معاني « جاى دادن ، نصب كردن ، قرار دادن » به كار رفته است : « تاش سپهسالارش را بر ميسره بداشت » ( تاريخ بيهقى ) . ( شاهد به نقل از : لغتنامهء دهخدا ) ( 896 ) 47 / 3 « رسول - عليه السّلم - » . ( ظ . ) در دستنوشت ، در اصل ، ضبط ، موافق ضبط ماست . كسى با قلمى كه گويا جز قلم متن و