مىگويذ ؛ خذاى - تعالى - اين آيت و ما بعدش فرو فرستاذ . ابن بحر گويذ : شريعتي بعد از شريعتي فرموذ . « وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ » خذاى - تعالى - عالمتر است بآنچ فرو مىفرستذ از ناسخ و منسوخ ، زيرا كى او مدبّر امور بندگانست ؛ مصالح ايشان او دانذ ؛ حكم فرمايذ ايشانرا بآنچ خير ايشان دران بوذ ( 722 ) . « قالُوا إِنَّما أَنْتَ مُفْتَرٍ » 2364 كافران گفتند : اى محمّد ! تو دروغ زنى ؛ از تلقاء نفس خود مىگويى ؛ و اين جواب « إذا » است ؛ « وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ » اعتراض است و محتمل است كى حال بوذ . « بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ » بلك بيشتر ايشان وجه مصلحت و صواب نمىدانند . قوله - تعالى - : [ سوره النحل ( 16 ) : آيه 110 ] ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا ثُمَّ جاهَدُوا وَ صَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ( 110 ) سبب نزول اين آيت آن بوذ كى خذاى - تعالى - رسول را خبر داذ كى اسلام از اهل مكّه قبول نكنم تا هجرت كنند و اهل مدينه نامها نوشتند باصحاب خوذ . ايشان از مكّه بيرون آمذند ؛ در راه قريش بايشان رسيذند ؛ ايشانرا بكراهيّت در فتنه افكندند ، يعنى كلمهء كفر گفتند ، و بعضى را بكشتند و بعضى نجاة يافتند ؛ خذاى - تعالى - آيت فرستاذ « ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا » يعنى خذاى - تو - اى محمّد ! - آنانراست كى هجرت كردند بعد از آنك ايشانرا عذاب كردند و بيازردند تا تلفّظ كردند به چيزى كى كافران از ايشان راضى گشتند « ثُمَّ جاهَدُوا » پس با رسول - عليه السّلم - جهاد كردند « وَ صَبَرُوا » و در دين و جهاد صبر كردند « إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها » پروردگار تو ( 723 ) - اى محمّد ! - بعد از آن فتنه كى بايشان رسيذ ؛ و گفته‌اند : بعد از مجاهده ؛ و گفته‌اند : بعد از هجرة « لَغَفُورٌ » بيامرزذ ايشانرا كفرى كى به آن تلفّظ كردند بطريق تقيّه « رَحِيمٌ » رحمت كنذ بر ايشان ؛ و آنكس كى « فتنوا » 2365 مىخوانذ تقديرش « فتنوا أنفسهم » بوذ ؛ و چون سخن دراز شذ « انّ » و اسمش اعادة فرموذ . قوله - تعالى - : [ سوره النحل ( 16 ) : آيه 118 ] وَ عَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا ما قَصَصْنا عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَ ما ظَلَمْناهُمْ وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ( 118 ) و بر جهوذان حرام گردانيذيم آنچ قصّهء آن پيش ازين با تو - اى محمّد ! - بيان كرديم ؛ و مراد آنست كى در سورة الانعام فرموذ : « وَ عَلَى الَّذِينَ هادُوا حَرَّمْنا كُلَّ ذِي ظُفُرٍ » 2366 يعنى در