أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ
356
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )
« فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ » بارى - تعالى - قسم ياذ مىكنذ بذات و ربوبيّت و ملك خوذ كى روز قيامت مقتسمانرا باز پرسذ از آنچ در حقّ قرآن و رسول و امير المؤمنين و اهل بيت ايشان گفتند ؛ و گفتهاند كى همه كافران را از پرستيذن أصنام و ترك أجابت رسل باز پرسند . « فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ » حق ظاهر گردان از فضايل على و امامت او و فرزندان او چنانك ترا فرموذند و در بند إعلان آن باش . ابن بحر گويذ : در دعوة ايشان به ايمان سخن مجرّد گوى و ايشانرا به بهشت بشارة ده . « ما » ماى ( 707 ) مصدريست ؛ و در « بما تؤمر » 2335 دو قول است : اوّل آنست كى « تؤمر » به جارّ حذف كرد پس ضمير نيز حذف كرد ؛ و دوم آنست كى ما مصدر راست اى اصدع بالأمر . « وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ » يعنى صبر كن در اذاء كافران و منافقان ؛ و معنى اعراض [ اين ] كى التفات بقول ايشان مكن ؛ و گفتهاند : اين آيت بآيت سيف منسوخ است . « إِنَّا كَفَيْناكَ الْمُسْتَهْزِئِينَ » خذاى - تعالى - با رسول مىگويذ - عليه السّلم - : « فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ » ، و از هيچ كس جز خذاى - تعالى - مترس كى خذاى - تعالى - كافى است ترا از شرّ دشمنان و اذاء ايشان ؛ و گفتهاند : اين آيت در شأن پنج كس ، بروايتى : هفت كس ، از قريش منزل شذ كى در إذا و ايذاى رسول مبالغت مىكردند و بوى استهزا مىنموذند ؛ خذاى - تعالى - همه را هلاك گردانيذ . « الَّذِينَ يَجْعَلُونَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ » آنانك جز خذا خذايى ديگر اختيار كردهاند - يعنى بت را - ، روز قيامت عاقبت كار خوذ بدانند . « وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِما يَقُولُونَ » و ما مىدانيم كى تو - اى محمّد ! - دلتنگ مىشوى بآنچ ايشان مىگويند از شريك و زن و فرزند به خداى - تعالى - نسبت كردن ؛ و گفتهاند : مراد نسبت كردن رسول است - عليه السّلم - بسحر و شعر ( 708 ) و غير آن ؛ و گفتهاند : در شأن قومي منزل شذ كى در حقّ امير المؤمنين چيزها مىگفتند و رسول - عليه السّلم - از آن مىرنجيذ و بمخالفت او عهدها مىكردند . « فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ » اى محمّد ! التجأ بتسبيح و تنزيه كن و بگو : « سبحان الله و بحمده » ؛ و گفتهاند : چون رسول را - عليه السّلم - كارى مشكل پيش آمذى قصد نماز كردى « وَ كُنْ مِنَ السَّاجِدِينَ » و از جمله نمازكنندگان باش ؛ و گفتهاند : از متواضعان شو .