سؤال : چى حكمتست كى اين قصّه را « احسن القصص » خواند ؟ جواب : زيرا كى مشتمل است بر ذكر حاسد و محسود و مالك و مملوك و عاشق و معشوق و شاهد و مشهود و حبس 2091 و اطلاق و سجن و خلاص و فراخي نعمت و قحط و جز آن كى يعجز عن بيانها طوق البشر ، يعنى از بيان آن حالات بشر عاجز شوذ . « بِما أَوْحَيْنا إِلَيْكَ هذَا الْقُرْآنَ » بآنچ ما به تو وحى كرديم و « ما » در « بما أوحينا » مصدر است ؛ و گفته‌اند : بمعنى الّذى است ؛ و در آن بعدي هست . « وَ إِنْ كُنْتَ » ان مخفّفه است از مثقّله ، و بعد از « ان » ، لام فرق لازم آيذ ، و ليست بالّتى يدخل خبر « انّ » و هي مثقّلة . « مِنْ قَبْلِهِ » اى من قبل القرآن ؛ و گفته‌اند : قصص ، يعنى اگر چى بوذى تو . . . . پيش از نزول قرآن با اين قصّه « لَمِنَ الْغافِلِينَ » اى عن قصّة يوسف ، از قصهء يوسف بىخبر بوذى ؛ و گفته‌اند : عما عرّفك اللّه ( 529 ) بالقرآن ، يعنى پيش از آن بىخبر بوذى ، خذاى - تعالى - ترا بواسطهء قرآن بياگاهانيذ . « إِذْ قالَ يُوسُفُ » اى و اذكر إذ قال ، ياذ كن آنگاه كى يوسف گفت ؛ و يجوز ان يكون بدلا من « احسن القصص » فيكون مفعولا به على الاتّساع ، يعنى « إِذْ قالَ يُوسُفُ » جايز بوذ كى بدلى از « احسن القصص » [ باشد ] و چون چنين بوذ مفعول به بوذ بطريق اتّساع ؛ و يجوز ان يكون ظرفا لقوله : « يا بنىّ » ، يعنى روا بوذ كى ظرف [ بوذ ] « يا بنى » را . « لأبيه » پذر خود را ، يعنى يعقوب - عليه السّلم - ، و اين اسمى عجمى است ؛ و گفته‌اند : او را از آن جهت « يعقوب » نام كردند كى در ولادت بعد از عيص بوجود آمد ؛ و « يوسف » اسم عجمى است ؛ و گفته‌اند : مشتقّ است از « اسف » يا از « اسيف » ؛ و در آن دو علّت است : تعريف و وزن الفعل ، و گمان اهل كتاب است كى معنى « يوسف » بعجمى « فيروز روى » است ؛ و ابو هريرة از رسول - صلّى اللّه عليه و آله - روايت مىكنذ كى گفت : الكريم 2092 بن الكريم بن الكريم بن الكريم يوسف بن يعقوب بن اسحق بن إبراهيم . « أبت » 2093 تا نزد نحويان بدل است از ياء اضافت و بندا مخصوص است ؛ و گفته‌اند : ( 530 ) تاء تأنيث است ، كعمّة و خالة ، لكن لمّا جعل للامّ اسم مفرد لجعل الأب و الابة 2094 للأب ؛ و محتمل است كى بدلى بوذ از واوى كى لام الفعل است در أبوان و أبوين .