روشن است ، اگر به نظر انصاف در آن نظر كنند و از عناد و تعصّب اعراض نمائيد ! « و يتلوه » اى يتّبع اثره است و « شاهد » بمعنى حاضر است ؛ و معنى آيت آنست كى بيان كنندهء دين و شريعت خذاى - تعالى - محمّد است و بعد ازو آنكس بوذ كى از وى بوذ و در دين و شريعت و احكام با وى حاضر بوذ و راستى او در دين ( 505 ) و شريعت و احكام دليل و « شاهد منه » بوذ و قصّهء جاثليق و غلبهء ايشان ، اگر نه آن بوذى كى او « وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ » بوذى ، دين بر افتاذى ، و در احكام و واقعات مشكل كى در عهد مشايخ واقع شذ ، اگر نه او « وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ » بوذى ، حلّ آن مشكلات از وى صادر نشذى ، و اگر نه او « وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ » بوذى ، قتل ناكثين و قاسطين و مارقين نكردى ؛ پس كى باشذ در عالم كى چون محمّد و على باشذ كى « أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ » صفت ايشان بوذ ؟ ! قوله : « وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى » يعنى پيش از قرآن كتاب كتاب موسى بوذ - يعنى تورية - ؛ و گفته‌اند : پيش از محمّد ؛ و اين معنى همان معنى است زيرا كى قرآن بر محمّد منزل شذ ؛ و گفته‌اند مبتداست ، يعنى : « وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى » ؛ و گفته‌اند : كان الأصل النّصب عطفا على الهاء من يتلوه فرفع على الاستيناف ، اى : و من قبله كتاب موسى كذلك ، لانّ فيه ذكر محمّد و علىّ - عليهما السّلم - ، يعنى اصل در « وَ مِنْ قَبْلِهِ كِتابُ مُوسى » نصب بود زيرا كى عطف بود بر هاء « يتلوه » باستيناف مرتفع كردند ؛ پس ( 506 ) معنى چنان شذ كى پيش از قرآن كتاب كتاب موسى بوذ ؛ چنانك در قرآن ذكر محمّد و على كرده‌ايم ، در تورية - كى پيش از قرآن بوذ - همچنين ذكر محمّد و على كرده‌ايم كى « وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ » على است كى « شاهد منه » بوذ بعد از وى و او امام بوذ بعد ازو . « إِماماً وَ رَحْمَةً » للناس جميعا ، يعنى تورية رحمت همه خلق بوذ ؛ و گفته‌اند : يهود را . « أُولئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ » اى بالقرآن ، يعنى اهل پيش ظهور محمّد بمحمّد ايمان داشتند ؛ و گفته‌اند : بتورية ؛ و اين هم آن معنى است زيرا كى چون بتورية ايمان داشتند و ذكر محمّد در تورية مذكور ، بمحمّد ايمان داشته باشند . « وَ مَنْ يَكْفُرْ بِهِ » اى بمحمّد ، و هر كس كى بمحمّد كافر شوذ ؛ و گفته‌اند : به قرآن . « مِنَ الْأَحْزابِ » اى من الكفّار الّذين تحزّبوا و اجتمعوا على رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و آله - و عداوته من اليهود و النصارى و ساير الملل ، يعنى از كافران كى جمع شذند بر قصد رسول - عليه السّلم - و ظهور عداوة او از طرف جهوذان و