أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ
235
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )
درين مسجد نماز مكن . اين روايت سعد وقاص است و دران نظري هست كه مؤمن موقن آن را ادراك كنذ 2019 . روايت صحيح آنست كى رسول - عليه السّلم - مالك بن دخشم و معن بن عدى و عامر بن سكن را بخواند و وحشى را ، و ايشانرا گفت : برويذ و اين مسجد كى ظالمان ساختهاند بكنيذ و بسوزانيذ . مالك شاخهء چند از درخت خرما بستذ ( 473 ) و آتش در آن زد و در مسجد رفت و منافقان در مسجد بوذند . آتش در مسجد زذند و بسوزانيذند و به كلى خراب كردند . منافقان متفرّق گشتند . پس رسول - صلّى اللّه عليه و آله - بفرموذ تا آن موضع را كناسه ساختند ؛ چيزهاء پليذ آنجا مىريختند و مردارها آنجا مىكشيذند . ابو عامر راهب در شام بمرد . « الّذين اتّخذوا » بواو و حذف واو خواندهاند ؛ آنانك بواو مىخوانند عطف جمله بر جمله مىنهند و محلّ آن رفع بوذ بابتدا و خبرش محتمل دو وجه بوذ : وجه أول آنست كى تقديرش « و منهم الّذين اتّخذوا » بوذ و وجه دوم آنست كى تقديرش « جازيناهم على فعلهم » باشذ ؛ و آنانك به غير واو مىخوانند جايز بوذ كى مبتدا بوذ و خبرش « جازيناهم » بوذ و روا باشذ كى خبرش « و منهم » بوذ خبر مضمر كرده باشذ و واو مضمر داشته و جايز بوذ كى بدل بوذ از أول و آن بدل بعض بوذ از كلّ . « مَسْجِداً ضِراراً » اى للشرّ و البلاء و الإضرار بالمسلمين ، مسجدى ساختند از پى بذي و بذفعلى و رنج كى به مسلمانان رسانند ؛ و گفتهاند : ضرارا ( 474 ) لمسجد رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و آله - ، يعنى از پى مضرّت مسجد رسول - عليه السّلم - ؛ و « ضرار » مصدر ضرّه ضرارا بوذ و آن محاولة ضرّ باشذ ؛ و « كُفْراً » 2020 لكفر الّذى يضمرونه ، و كافر گشتند بسبب كفرى كى پنهان مىداشتند و « تَفْرِيقاً بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ » ليفرّقوا به جمعيّتهم ، تا بواسطهء آن مسجد جمعيّت مؤمنان متفرّق گردانند . « وَ إِرْصاداً » توقّيا و انتظارا ، و أصله من الرّصد ، و آن راه بوذ ، تقول رصده يرصد إذا وقف في طريقه ، چون در راه بايستد و انتظار كنذ كسى را . « لِمَنْ حارَبَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ » يعنى انتظار كسى كنذ كى با خذا و رسول حرب كنذ ، يعنى عامر راهب ، پيش ازين كى روز احزاب لشكر جمع كرد و قصد حرب رسول داشت ؛ چون لشكر منهزم گشتند او بگريخت و بشام رفت . اين منافقان انتظار او