شما آنست كى دو مرد عاقل صاحب امانت باشند كى بر دين و ملّت شما اقرار دارند . و در صفت « اثنان » خلاف كرده‌اند . بعضى گفتند : دو گواه باشند كى بر وصيّت وصيّت كننده گواهى دهند . بعضى گفته‌اند : « اثنان » صفت وصى است ، يعنى : بايذ كى وصى دو باشند . دليل برين معنى قوله : « تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ فَيُقْسِمانِ بِاللَّهِ » 1790 و بر گواه سوگند نبوذ ، پس « اثنان » دو وصى بوذ . أراد اللّه تأكيد الامر ( 341 ) فجعل الوصىّ اثنين ؛ پس به اين وجه ، « شهادة » بمعنى حضور بوذ چنانك در عرف گويند : شهدت وصيّة فلان ، بمعنى حضرت . قال اللّه - تعالى - : « أَمْ كُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ » 1791 و قال : « لْيَشْهَدْ عَذابَهُما طائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » 1792 ، يعنى : در حدّ زنا بايذ كى طايفهء از مؤمنان حاضر باشند . « أَوْ آخَرانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ » يا دو كس غير از شما چون در سفر باشيذ و شما را مرگ رسذ . در « من غيركم » خلاف كرده‌اند . بعضى گفته‌اند : از غير دين و ملّت شما ، به شرط آنك دو مسلمان نيابذ روا بوذ كى دو كافر را بر وصيّت گواه گيرذ . شريح گويذ : چون در غربت باشذ و مسلمان نيابذ دو جهود يا دو ترسا يا دو گبر يا دو بت‌پرست بر وصيّت گواه گيرذ كى روا بوذ ، و گواهى كافر بر مسلمان روا نبوذ الّا در سفر و در سفر روا نبوذ الّا در وصيّت . پس اگر دو مسلمان بر خلاف ايشان گواهى دهند گواهى ايشان - يعنى : كافر - قبول نكنند ؛ و گفته‌اند : اين حكم در عهد رسول - صلّى اللّه عليه و آله - واقع شذ حسب ؛ و گفته‌اند : « من غيركم » اى : من غير حبّكم و عشيرتكم ، يعنى : ( 342 ) بايد كى اين گواهان نه از دوستان و خويشان شما باشند ؛ و اين قول حسن و زهري و عكرمه است ؛ و ايشان گويند : گواهى كافر در سفر و حضر جايز نبوذ . « إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ » اى : سرتم و سافرتم ، يعنى : چون در زمين برويذ و سفر كنيذ . « فَأَصابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ » چون مصيبت مرگ بشما رسذ وصيّت كنيذ دو كس را چون مال بايشان تسليم كردى و تهمتى بريشان ظاهر شذ و خيانتى پديذ آمذ ، حكم آنست كى آن تحبسوهما ، اى : تستوقفوهما ، « مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ » ، يعنى : ايشانرا موقوف بدارند بعد از نماز . عبد اللّه عبّاس گويذ - رضي اللّه عنهما - : اين از صلهء « آخَرانِ مِنْ غَيْرِكُمْ » است ، اى : من الكفّار ، اگر گواه از كافران بوذ ؛ امّا اگر گواه از مسلمانان باشذ ، سوگند بر