و قتادة و ضحاك و سدّى برين‌اند ؛ و هم از ابن عبّاس روايت كرده‌اند كى « محكم » آنست كى خذاى - تعالى - در هر كتاب به آن امر فرموذه است ، چنانك خذاى - تعالى - فرموذ : « قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ » 785 الآيات ، و چنانك : « وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ » 786 ، و هرچ جز محكم است « متشابه » است ؛ و گفته‌اند : « محكم » آنست كى جز يك تأويل آن را ( 70 ) نبوذ ، و « متشابه » آنست 787 كى آن را چند تأويل باشذ . ابن زيد 788 گويذ : « محكم » آنست كى الفاظش مكرّر نبوذ ، و « متشابه » آنست كى الفاظش مكرّر بوذ . مجاهد گويذ : « محكم » آنست كى معنى آن مشتبه نبوذ چنانك فرموذ : « لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ » 789 ، و قوله : « وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ » 790 ، و « متشابه » آنست كى معنى آن مشتبه بوذ . جابر عبد اللّه انصارى 791 گويذ : « محكم » آنست كى تأويل آن بتوان دانست ، و « متشابه » آن بوذ كى تأويل آن نتوان دانست و علم آن بر خلق پوشيذه است ، چنانك : « يَسْئَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْساها » 792 ؛ « وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ » 793 . فرّا گويذ : « متشابه » حروف تهجّى است در اوايل سور قرآن ، و بعضى از عرب و أحبار جهوذان در آن حروف خوض كردند و از آن استخراج مدّة زمان امّت محمّد و دين او كردند و آن بريشان مشتبه شذ و عاجز گشتند . مصنّف كتاب گويذ 794 : « محكم » آنست كى حكم و معنى آن صريح بوذ ، و « متشابه » آن بوذ كى معنى و حكم آن پوشيذه باشذ و جز راسخان علم ادراك آن نكنند . « فَأَمَّا الَّذِينَ فِي ( 71 ) قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ » امّا آنانك دل ايشان از حق ميل 795 بباطل مىكنذ « فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ » متابعت مىكنند و تفسير مىگويند 796 آن را كى معنى آن محلّ اشتباه دارذ « ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ » و مراد ايشان ازين ، وقوع شكّ است ميان اهل اسلام و فتنه انگيختن در دين - چنانچ 797 كردند و مىكنند ؛ و « تأويل » را 798 از آن جهت « تأويل » گويذ كى معنى سخن به آن باز گردذ . « وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ » و تأويل آن كس ندانذ جز خذاى - تعالى - ، « وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ » يعنى : بر تأويلات قرآن بعد اللّه - تعالى - ، كس واقف نبوذ الّا ايشانك در علم ثابت‌اند ؛ من قولهم : رسخ الشّيء إذا ثبت ؛ و راسخان در علم ، ايمّهء معصوم‌اند - عليهم السّلم - ، چنانك رسول فرموذ - صلّى اللّه عليه و آله - 799 كى : على 800 خلقي را بتأويل قرآن بكشذ كى ايشان نماز كنند و روزه دارند و ظنّ ايشان چنان بوذ كى مسلمان‌اند و