حسن و شعبى 729 گويند : ندبست ؛ و 730 ضحاك گويذ : فرض است . « وَ لا يُضَارَّ كاتِبٌ وَ لا شَهِيدٌ » حسن و قتادة و ابن زيد و عطا گويند : وزن ان لا يضارر 731 است ، يعنى : كاتب را از كتابت و شاهد را از تحمّل شهادة منع نكنند ؛ و محتمل است كى نهى است از تحريف در كتابت و زيغ 732 در شهادة . ابن مسعود و مجاهد گويند : وزنش يضارر است بفتح يعنى بر كتابت و تحمّل شهادة إجبار نكنند ، و به اين وجه ناسخ بوذ ، دون الوجه الاوّل . « وَ إِنْ تَفْعَلُوا » يعنى : اگر در كتابت و شهادة تحريف كنيذ « فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ » بيرون آمذن بوذ شما را از امر خذاى - تعالى - و لزوم لقب شما را بوذ ، يعنى : فسق . « وَ اتَّقُوا اللَّهَ » و از خذاى - تعالى - بترسيذ در مخالفت أوامر و نواهى او « يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ » و تعليم مىكنذ خذاى - عزّ و جلّ - شما را شرايع دين خوذ « وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ » و خذاى - تعالى - به همه چيزها داناست . سهو و قصور به حضرت او راه نيابذ . « وَ إِنْ كُنْتُمْ » اى قرض دهندگان و ستانندگان ! « عَلى سَفَرٍ وَ لَمْ تَجِدُوا 733 كاتِباً » اگر در سفر باشيذ ( 61 ) و كاتبي 734 نبوذ عدم كاتب عدم . . . . . . . . . . . . « فَرِهانٌ مَقْبُوضَةٌ » وثيقه رهنى مقبوض باشذ در دست صاحب حقّ حكما ؛ و اصل « رهن » اثبات و ادامت بوذ ، و جمع « رهن » 735 ، « رهن » و « رهان » بوذ . « فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضاً » و اگر واثق بوذ بمعامل بىآنك از وى گروى ستانذ يا چيزى نويسذ و گواه گيرذ « فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمانَتَهُ » امر كنند آن را كى بر وى اعتماد بوذ ، كى به اين احسان كى با وى كرده باشذ ، در وقت وجوب ادا هم بإحسان پيش آيذ و حقّ صاحب حقّ ادا كنذ ؛ و « امانت » اسم آنست كى در وجود آن اعتماد كرده باشند ، چنانك « علم » بمعنى « معلوم » است و « قدرة » بمعنى « مقدور » . « وَ لْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ » و بايذ كى از عذاب خذاى - تعالى - بترسذ و انكار حقّ او نكنذ و ظلم روا ندارذ . « وَ لا تَكْتُمُوا الشَّهادَةَ » و كتمان شهادة مكنيذ چون شما را گواه ساختند ؛ و روا بوذ كى عام بوذ در جميع شهادات « وَ مَنْ يَكْتُمْها » و هر كس كى او را گواه گيرند و گواهى ندهذ « فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ » او فاجر باشذ ؛ و اضافت آن بدل كرد بطريق توسعة و مجاز . ( 62 ) « وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ » و خذاى - تعالى - داناست بكتمان شهادة و اظهار آن و جزا داذن بر آن .